Odpowiedź ministra spraw wewnętrznych i administracji

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 2839

w sprawie sytuacji powiatowych zespołów ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności na przykładzie woj. kujawsko-pomorskiego

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji nr 2839 z dnia 12 listopada 1999 r. posła na Sejm RP pana Bogdana Lewandowskiego w sprawie sytuacji powiatowych zespołów ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności na przykładzie woj. kujawsko-pomorskiego, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów oraz w porozumieniu z ministrem finansów oraz pełnomocnikiem rządu ds. osób niepełnosprawnych uprzejmie prezentuję poniższe wyjaśnienia.

   W ustawie budżetowej na rok 1999 w budżecie wojewodów ogółem, w dziale 86: Opieka społeczna, rozdziale 8619: Zespoły ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności, przyjęto wydatki w kwocie 9747 tys. zł. Jest to dotacja celowa dla powiatów na sfinansowanie zadań z zakresu administracji rządowej. Właściwi wojewodowie, jako dysponenci tych środków, decydują zatem o terminie i wysokości ich przekazywania starostom na działalność orzeczniczą poszczególnych powiatowych zespołów. W budżecie wojewody kujawsko-pomorskiego przyjęto wydatki na ten cel w kwocie 615 tys. zł.

   Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (DzU nr 133, poz. 872, z późn. zm.) stworzyła z dniem 1 stycznia 1999 r., zgodnie z art. 23, możliwość dokonywania zmian zasięgu terytorialnego poszczególnych powiatowych zespołów ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności, przekształconych mocą tej ustawy z wojewódzkich zespołów ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności. Zainteresowanie starostów powołaniem powiatowych zespołów na swoim terenie implikowało potrzebę zasygnalizowania im konieczności dokonania analizy rzeczywistych potrzeb powołania w powiecie takiego zespołu. Pismem z dnia 22 kwietnia br., znak BON 077.I.02291/JO, pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych zwrócił się do wszystkich starostów, sygnalizując rozważenie w tym kontekście takich kryteriów, jak liczba osób niepełnosprawnych w powiecie, symulacyjne wyliczenie potencjalnych wnioskodawców o ustalenie stopnia niepełnosprawności, możliwość zabezpieczenia bazy lokalowej i kadrowej dla potrzeb powiatowego zespołu. Podkreślił jednocześnie, że minister pracy i polityki socjalnej nie dysponuje rezerwą budżetową na pokrycie wydatków związanych z tworzeniem i działalnością nowo powoływanych zespołów orzekających o stopniu niepełnosprawności. Ponadto zaznaczył, że wydatki na ten cel mogą być zabezpieczone wyłącznie w drodze przesunięcia środków finansowych pomiędzy powiatami wraz z przejmowanymi przez nie zadaniami w zakresie orzekania o stopniu niepełnosprawności. W swoim kolejnym piśmie do starostów z dnia 30 lipca 1999 r. (znak: BON.077.I.4588/99/JJ) pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych podkreślił, że wojewoda, jako dysponent środków finansowych na działalność powiatowych zespołów, odpowiada za sposób ich wydatkowania i z tego względu starostowie zamierzający powołać po dniu 30 czerwca 1999 r. powiatowy zespół winni uzyskać w tej sprawie aprobatę wojewody (jako równoznaczną z decyzją finansową o pokryciu ze środków budżetowych kosztów działalności tego zespołu).

   Stosownie do postanowień art. 6 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (DzU nr 123, poz. 776 z późn. zm.) powołuje się powiatowe zespoły orzekające o stopniu niepełnosprawności - jako pierwszą instancję i wojewódzkie zespoły orzekające o stopniu niepełnosprawności - jako drugą instancję. Powiatowe zespoły ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności, orzekające w pierwszej instancji, powołuje i odwołuje starosta w ramach zadań z zakresu administracji rządowej. Zespół, na mocy porozumienia między powiatami, może obejmować więcej niż jeden powiat. Dotychczas powołano 11 zespołów wojewódzkich, w tym Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z siedzibą w Bydgoszczy, który podjął zadania instancji odwoławczej z dniem 1 stycznia 2000 r.

   W związku ze zmianami kompetencyjnymi, wynikającymi z ww. przepisów, z części 46: Krajowy Urząd Pracy, z działu 91: Administracja rządowa i samorządowa, rozdziału 9131: Jednostki terenowe podległe organom centralnym zostały przeniesione wydatki na wynagrodzenia wraz z pochodnymi dla 566 etatów kalkulacyjnych do budżetu województw i ujęte w dziale 86: Opieka społeczna, rozdział 8619: Zespoły ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności (z tego 536 etatów kalkulacyjnych w dotacjach celowych na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej, wykonywanych przez powiaty), z przeznaczeniem dla powiatowych zespołów do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności i dla 30 etatów kalkulacyjnych w wydatkach bieżących województw, z przeznaczeniem dla Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności.

   Krajowy Urząd Pracy oraz pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych dokonali podziału wydatków przeznaczonych na funkcjonowanie wojewódzkich i powiatowych zespołów ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności. Dotacje te zostały zwiększone o kwotę przewidzianą na podwyżki wynagrodzeń wraz z pochodnymi od dnia 1 kwietnia 1999 r. Ustalona w powyższy sposób dotacja dla powiatów, ujęta w ustawie budżetowej na rok 1999 (w budżetach wojewodów), wyniosła 9747 tys. zł, w tym dla powiatów woj. kujawsko-pomorskiego - 580 tys. zł.

   Ponadto, decyzją ministra finansów z dnia 4 sierpnia 1999 r., stosownie do wniosku wojewody kujawsko-pomorskiego, został zwiększony plan wydatków w budżecie woj. kujawsko-pomorskiego o kwotę 4101 zł dla powiatowych zespołów ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności, z przeznaczeniem na sfinansowanie wcześniejszego podwyższenia wynagrodzeń pracowników, którzy w 1998 r. byli objęci przepisami ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej.

   W ustawie budżetowej na rok 1999 w budżetach wojewodów zostały zaplanowane również wydatki na funkcjonowanie wojewódzkich zespołów ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności w wysokości 586 tys. zł, w tym dla woj. kujawsko-pomorskiego - 35 tys. zł. Plan wydatków w budżecie woj. kujawsko-pomorskiego, stosownie do wniosku wojewody, został zwiększony decyzją ministra finansów z dnia 31sierpnia 1999 r. o 3581 tys. zł, z przeznaczeniem na podwyżki wynagrodzeń pracowników cywilnych państwowej sfery budżetowej.

   Zgodnie z rozporządzeniem prezesa Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1998 r. w sprawie wykazu powiatowych zespołów ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności i właściwości miejscowej (DzU nr 162, poz. 1148) obszarem działania Powiatowych Zespołów do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Toruniu, Bydgoszczy i Włocławku zostały objęte wszystkie powiaty woj. kujawsko-pomorskiego (zespół w Toruniu objął powiaty: toruński, grudziądzki, chełmiński, wąbrzeski, brodnicki i golubsko-dobrzyński).

   Z informacji nadesłanych do Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych przez powiatowe zespoły ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności wynika, że wydatki tych zespołów w woj. kujawsko-pomorskim wyniosły w I półroczu 1999 r. 411 646 zł (71% wydatków rocznych). Wydatki te były wyższe o 121 546 zł od wydatków przekazanych przez wojewodę. Natomiast na koniec III kwartału 1999 r. wydatki na ten cel wyniosły 108,7% kwoty rocznej dotacji dla województwa. W skali kraju na koniec III kwartału ub. roku na działalność powiatowych zespołów ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności wykorzystano 82,5% kwoty rocznej dotacji. Procentowy udział wydatków na ten cel w pozostałych województwach ukształtował się na następującym poziomie:

   - woj. dolnośląskie - 79,4%,

   - woj. lubelskie - 73,8%,

   - woj. lubuskie - 94,8%,

   - woj. łódzkie - 79,9%

   - woj. małopolskie - 102,3%

   - woj. mazowieckie - 75%

   - woj. opolskie - 74%,

   - woj. pomorskie - 98%,

   - woj. podkarpackie - 80,4%,

   - woj. podlaskie - 78,2%,

   - woj. śląskie - 73,8%,

   - woj. świętokrzyskie - 65,4%,

   - woj. warmińsko-mazurskie - 77,1%,

   - woj. wielkopolskie - 78,4%,

   - woj. zachodniopomorskie - 89,8%.

   W 1999 r. na terenie woj. kujawsko-pomorskiego działały trzy zespoły ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności, tj. w Bydgoszczy, Toruniu i Włocławku. Ich działalność finansowana była ze środków zapisanych w budżecie do wysokości 580 tys. zł. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa od dnia 1 lipca 1999 r. starostowie mają możliwość powoływania powiatowych zespołów ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności, które mogą przejąć wraz ze środkami finansowymi w ramach określonych limitów zadania od zespołów dotychczas orzekających. Podział pozostających w dyspozycji kwot nie gwarantowałby jednak samodzielnej realizacji zadań orzeczniczych przez nowe powiatowe zespoły w 1999 r. Ponadto pozbawione części funduszy, funkcjonujące już zespoły nie mogły dalej orzekać. Z tego względu została podjęta decyzja o przekazywaniu do końca 1999 r. środków finansowych dla zespołów w Bydgoszczy, Toruniu i Włocławku z jednoczesną prośbą o podjęcie zadań orzeczniczych dla pozostałych powiatów. Decyzja ta nie znosi jednak prawa starostów do powoływania własnych zespołów ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności, które mogą podjąć realizację zadań zleconych przez administrację rządową, o ile będą możliwości finansowania tych zadań.

   Mimo podjętych starań nie zostały przekazane z budżetu państwa dodatkowe środki finansowe, które mogłyby zostać wykorzystane przez powiaty na zadania do końca 1999 r. W tej sytuacji utrzymanie przyjętych zasad realizacji zadań orzeczniczych na terenie woj. kujawsko-pomorskiego było słusznym rozwiązaniem. Starostwa mogły w tej sprawie zawierać stosowne porozumienia z zespołami, które dotychczas działały na terenie województwa.

   W roku 2000 liczba planowanych przez starostów zadań w zakresie wydawania orzeczeń i opinii o stopniu niepełnosprawności wynosi ok. 14 tys. Przyznane z budżetu państwa środki finansowe na realizację tych zadań wynoszą 994 tys. zł. W związku z powyższym koszt jednego orzeczenia i opinii na terenie woj. kujawsko-pomorskiego nie może przekroczyć kwoty 70 zł.

   Dla racjonalnego wykorzystania przyznanych pieniędzy najbardziej zasadne byłoby utrzymanie dotychczas działających powiatowych zespołów w Bydgoszczy, Toruniu i Włocławku. Takiemu rozwiązaniu sprzyja m.in. sprawność proceduralna, przygotowanie kadry, baza lokalowa oraz doświadczenie specjalistów. Ponadto podział środków pomiędzy ww. zespoły nie wymagałby dodatkowego finansowania ze strony powiatów.

   W dniu 10 grudnia 1999 r. odbyło się spotkanie starostów w sprawie podziału środków finansowych na zadania orzecznicze w 2000 r., na którym zakwestionowano dotychczasowe projekty. Ustalono, że każdy powiat powinien otrzymać przypadającą dla niego część pieniędzy, stosownie do liczby planowanych zadań. Taka opinia została przedstawiona wojewodzie kujawsko-pomorskiemu podczas konsultacji z przedstawicielami starostów w dniu 14 grudnia 1999 r.

   Wobec powyższego wojewoda kujawsko-pomorski podjął decyzję o zmianie zasad finansowania powiatowych zespołów w 2000 r. Zgodnie z oczekiwaniami starostów każdy powiat w woj. kujawsko-pomorskim otrzyma część środków finansowych po przedłożeniu sprawozdania z realnie wydanych orzeczeń i opinii na koniec każdego miesiąca. Wielkość przypadających dla powiatów funduszy zostanie zagwarantowana do wysokości planowanych zadań na cały rok. Starostowie powiadomili wojewodę kujawsko-pomorskiego o liczbie planowanych zadań orzeczniczych, przesyłając w tej sprawie odpowiednie zestawienia. Przedstawione wielkości zadań nie gwarantują powiatowym zespołom pracy przez cały rok.

   Rozdrobnienie środków finansowych pomiędzy wszystkie powiaty spowoduje konieczność dofinansowania przez samorządy działalności przedmiotowej powiatowych zespołów. Wynika to m.in. z potrzeby utrzymania bazy lokalowej, zatrudnienia w pełnym wymiarze godzin pracowników obsługi administracyjnej, bowiem ustalone przez pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych standardy dotyczące orzekania wymagają wyodrębnienia struktury organizacyjnej i nie pozwalają na łączenie zadań z innymi jednostkami administracji rządowej.

   Z poważaniem

   Minister

   Marek Biernacki

   Warszawa, dnia 25 stycznia 2000 r.