Odpowiedź ministra sprawiedliwości

na interpelację nr 2894

w sprawie przewlekłości postępowania sądowego w sprawach karnych na przykładzie Sądu Rejonowego w Szczecinie

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo pana marszałka z dnia 30 listopada 1999 r., nr SPS-0202-2894/99, uprzejmie przedstawiam stanowisko dotyczące interpelacji pana posła Janusza Dobrosza w sprawie przewlekłości postępowania sądowego w sprawach karnych na przykładzie Sądu Rejonowego w Szczecinie.

   I. Przewlekłość postępowania stanowi obecnie niewątpliwie najpoważniejszy problem polskiego wymiaru sprawiedliwości. Za słuszny jednak należy uznać pogląd, że zaległości, jakie powstały w rozpoznawaniu spraw w ostatnich latach, są nie tyle wynikiem niewłaściwej pracy sądów - chociaż i ten czynnik niekiedy występuje - ile przede wszystkim rosnącego wpływu ogółu spraw. Godzi się wspomnieć, że w latach 1989-1998 w wyniku systematycznego rozszerzania zakresu właściwości sądów i wzrostu przestępczości wpływ ogółu spraw zwiększył się aż o 220%. Mówiąc o przewlekłości postępowań, trzeba pamiętać, że zaszłości sięgają kilku lat. Obecne kierownictwo resortu nie ustaje w działaniach na rzecz poprawy istniejącego stanu rzeczy. Problem wzmocnienia kadrowego sądów, stanowiącego fundamentalny czynnik rzutujący na sprawność postępowań, jest jednym z najważniejszych zadań, które konsekwentnie realizuje obecne kierownictwo. Potwierdzeniem tej tezy jest fakt, iż w latach 1998-1999 miał miejsce największy od 1991 r. przyrost liczby etatów orzeczniczych w sądownictwie.

   II. W związku z treścią interpelacji pana posła Janusza Dobrosza wyjaśniam, że sprawa zarejestrowana w Sądzie Rejonowym w Szczecinie o sygnaturze V K 955/97 została poddana badaniu w trybie nadzoru administracyjnego. Ustalono, że nie wszystkie podniesione w interpelacji zarzuty zgodne są z rzeczywistym stanem sprawy.

   Akt oskarżenia w dniu 27 lipca 1997 r. wpłynął do Wydziału V Karnego Sądu Rejonowego w Szczecinie. Obejmuje on czternaście osób (sześciu obywateli Polski i ośmiu obywateli Niemiec) i jest to sprawa licząca trzynaście tomów akt. Pierwsze czynności zmierzające do wyznaczenia rozprawy zostały wykonane przez sędziego referenta w dniu 5 lutego 1999 r. Zarządzeniem z dnia 21 października 1999 r. wyznaczono rozprawę główną na dzień 7 grudnia 1999 r. W zaplanowanym terminie nie doszło do merytorycznego rozpoznania sprawy z powodu niestawiennictwa pięciu oskarżonych. Kolejny termin rozprawy wyznaczono na dzień 27 stycznia 2000 r.

   Aby wyjaśnić i zrozumieć istotę problemu, należy wskazać na obiektywnie występujące okoliczności tego stanu rzeczy.

   Na początku 1995 r. w Wydziale V Karnym Sądu Rejonowego w Szczecinie pozostało do załatwienia 691 zaległych spraw o symbolu ˝K˝. Wpływ spraw w 1995 r. wynosił 1830. Stałą obsadę sędziowską stanowili: przewodnicząca wydziału, trzech sędziów orzekających w pełnym wymiarze oraz dwóch sędziów orzekających w niepełnym wymiarze. Dopiero w listopadzie 1995 r. uzupełniono skład wydziału o dwóch asesorów. Do końca 1995 r. w wydziale załatwiono 1178 spraw. Taki wpływ spraw nie był, obiektywnie rzecz ujmując, do opanowania, jednak ilość spraw załatwionych mogła być wyższa. W 1996 r. zaległość zwiększyła się do 1334 spraw, a wpływ na przestrzeni tego roku wyniósł 1834. Ilość spraw załatwionych wzrosła do 1397. W 1996 r. w wydziale nastąpiły zmiany kadrowe, w wyniku których przez cały rok w pełnym wymiarze orzekało trzech sędziów, w tym dwóch asesorów. Nie gwarantowało to opanowania wpływu wynoszącego 152,8 spraw w miesiącu, choć przeciętne załatwienia wzrosły do 116,5 w miesiącu. Dopiero w listopadzie 1996 r. nastąpiło wzmocnienie wydziału o dalszych dwóch sędziów, ale w następnym roku ich liczba znów uległa zmniejszeniu i dopiero od połowy listopada skład osobowy stanowiło ośmiu sędziów. Wpływ spraw do wydziału wynosił 1851, z czego zostało załatwionych 1521. Przeciętny wpływ wyniósł zatem 154,3, zaś załatwienia wzrosły do 126,8.

   Dodać należy, że w latach 1997-1998 dwóch doświadczonych sędziów zatrudnionych w tamtym wydziale korzystało z długotrwałych zwolnień lekarskich, toteż praca orzecznicza opierała się niemal wyłącznie na asesorach.

   Na dzień 28 lutego 1998 r. stan zaległości zmniejszył się do 2040 spraw. Jest to efektem zmniejszenia przeciętnego wpływu spraw za pierwsze dwa miesiące tego roku, do 131,5 w miesiącu, a wzrostu załatwień do 167. Ze względu na taką właśnie sytuację (stan kadrowy i nadal duże zaległości) Wydział V Karny jest pod stałym nadzorem administracyjnym prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie i wizytatora do spraw karnych.

   W marcu 1998 r., w wyniku lustracji wydziału, uchwalono m.in. priorytety w załatwianiu spraw, wynikające wyłącznie z obowiązujących przepisów prawa. Aby zapobiec dalszemu starzeniu się spraw i zmniejszeniu odsetek spraw najstarszych, wprowadzono systematyczną ich selekcję pod kątem kolejności kierowania na rozprawę. Utrzymano priorytety dla spraw dotyczących:

   1. osób tymczasowo aresztowanych,

   2. osób pozbawionych wolności w innych sprawach

   3. oraz tych, w których wyroki zostały uchylone i sprawy przekazane do ponownego rozpoznania.

   Priorytet dwóch pierwszych kategorii spraw został wyeksplikowany w treści § 358 regulaminu wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych (DzU nr 38 z 1987 r., poz. 218 z późn. zm.). Natomiast sprawy trzeciej wymienionej kategorii, po ponownym wpisaniu do repertorium ˝K˝ stają się starymi, dlatego też słusznie uznano, że i one muszą być kierowane niezwłocznie na rozprawę. W oparciu o dane statystyczne można stwierdzić, że poprawa wyników pracy Wydziału V Karnego Sądu Rejonowego w Szczecinie jest widoczna. Jednak odrabianie zaległości w rozpoznawaniu spraw jest zadaniem trudnym, gdyż istotną część wpływu stanowią sprawy wielotomowe, skomplikowane pod względem prawnym i faktycznym.

   W sprawie, na kanwie której pan poseł zgłosił interpelację, kwestie poruszone w pytaniu 6 nie zaistniały. W przeciwnym razie tamtejszy sąd wystąpiłby o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, niezwłocznie po zawiśnięciu sprawy.

   Uważam również, iż tworzenie precedensowych priorytetów nie jest celowe, każda bowiem sprawa jest ważna, a pierwszeństwo w wyznaczaniu rozpraw regulują przepisy prawa.

   Powracając do kwestii wykorzystania informacji zawartych w pismach stowarzyszenia, o jakim mowa w interpelacji pana posła Janusza Dobrosza, to sprowadzają się one do zaprezentowania stanowisk stowarzyszenia i Polskiego Stronnictwa Ludowego oraz do zapytania o przyczyny przewlekłości. Powody, dla których tak było, wyjaśnił panu posłowi wiceprezes Sądu Rejonowego w Szczecinie w piśmie z dnia 21 września 1998 r., nr Prez.2399/98 15. Mogę również zapewnić, że sędziom znane są zasady polsko-niemieckiego obrotu prawnego w sprawach karnych.

   Odnosząc się zaś do wykupu ziemi przez cudzoziemców, uważam, że problem ten został najprawdopodobniej przez autora interpelacji wyolbrzymiony, zważywszy chociażby na to, że jest to jedyna sprawa tego rodzaju, jaka wpłynęła do szczecińskiego sądu. Na obecnym etapie ochronę polskiego stanu posiadania w dziedzinie własności nieruchomości i kapitału zabezpiecza ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (DzU z 1996 r. nr 54, poz. 245, z późn. zm.). Ponadto w lipcu 1999 r. Rada Ministrów przyjęła stanowisko w sprawie nabywania nieruchomości przez cudzoziemców. Zawiera ono żądanie długich okresów przejściowych pozwalających na utrzymanie dotychczasowych ograniczeń nabywania nieruchomości przez cudzoziemców, tj. przez 18 lat od przystąpienia do Unii Europejskiej w odniesieniu do nieruchomości rolnych i leśnych oraz przez 5 lat w odniesieniu do pozostałych nieruchomości. Zasady nabywania w Polsce nieruchomości przez cudzoziemców będą w związku z procesem integracyjnym w ramach Unii Europejskiej kształtowanie w wyniku prowadzonych przez stronę polską negocjacji.

   III. Reasumując, uważam, iż przyczyny zaistniałej sytuacji w sprawie V K 955/97, będące wynikiem narastania od 1995 r. zaległości, znacznego wpływu spraw oraz nieustabilizowanej sytuacji kadrowej Wydziału V Karnego Sądu Rejonowego w Szczecinie, należy zaliczyć do obiektywnych. Obecna sytuacja wydziału oraz wyznaczenie terminu rozprawy pozwala przypuszczać, że wkrótce niniejsza sprawa zostanie rozpoznana.

   Z poważaniem

   Minister

   Hanna Suchocka

   Warszawa, dnia 23 grudnia 1999 r.