Odpowiedź sekretarza stanu

w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 2938

w sprawie przywrócenia zasady sprawiedliwości społecznej w systemie emerytalno-rentowym służb mundurowych

   W związku z przesłaną przy piśmie z dnia 6 grudnia ub. r. (SPS-0202-2938/99) interpelacją posła Jana Kulasa, poruszającego kwestię zasadności utrzymywania odrębnych systemów emerytalno-rentowych tzw. służb mundurowych, zapewniam, że projektując nowe rozwiązania systemowe w zakresie emerytur i rent, rząd RP kieruje się zawsze zasadą wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, z której wynika, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Realizacja tej zasady nie jest łatwa, gdy wprowadzenie prawa sprawiedliwego, a więc jednakowo traktującego wszystkich obywateli, wymaga zniesienia dotychczasowych przywilejów dla wybranych kategorii zawodowych.

   Funkcjonujący przed dniem 1 stycznia br. system ubezpieczenia społecznego nie obejmował tzw. służb mundurowych, czyli żołnierzy zawodowych oraz funkcjonariuszy: policji (milicji), UOP, Straży Granicznej, pożarnej i więziennej. Zaopatrzenie emerytalne tej kategorii osób było systemem zaopatrzeniowym, a nie ubezpieczeniowym. Różnice zachodzące między instytucją zaopatrzenia społecznego a systemem ubezpieczenia społecznego sprowadzają się głównie do braku cechy wzajemności, wyrażonej w postaci składki ubezpieczeniowej warunkującej nie tylko prawo do świadczeń, ale i ich wysokość. Świadczenia emerytalne i rentowe dla służb mundurowych są wypłacane bezpośrednio z budżetu państwa, bez obowiązku opłacania składek, jak to ma miejsce w przypadku osób utrzymujących się z zatrudnienia lub innej pracy i działalności objętej obowiązkiem ubezpieczenia.

   Wieloletnia tradycja wydzielania systemów świadczeń dla żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy z powszechnego ubezpieczenia społecznego opierała się na przekonaniu, że zawodowi wojskowi i inni funkcjonariusze służb paramilitarnych powinni być objęci szczególnymi regulacjami, ponieważ nie są pracownikami w rozumieniu prawa pracy, lecz łączy ich z państwem stosunek służby.

   W trakcie prac nad nowym systemem ubezpieczenia emerytalnego uznano, że jest to niewystarczająca przesłanka dla utrzymywania w przyszłości odrębnego zaopatrzenia emerytalnego służb mundurowych. W nowym powszechnie obowiązującym systemie ubezpieczenia emerytalnego prawo do świadczenia uzależnione będzie od opłacania składek. System ten został jednocześnie oczyszczony z elementów zaopatrzeniowych oraz osłonowych właściwych dla systemu pomocy społecznej. Nikt nie będzie korzystał z przywileju wcześniejszej emerytury. Wszyscy ubezpieczeni będą płacić taką samą składkę i nabywać prawo do emerytury po osiągnięciu wieku 60 lat kobieta i 65 lat mężczyzna. Elementem uzupełniającym będzie natomiast system ubezpieczenia dodatkowego, z którego byłyby finansowane emerytury pomostowe dla osób wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

   Mając powyższe na uwadze, uznano za właściwe stopniowe rezygnowanie z utrzymywania odrębnego zaopatrzenia emerytalnego dla służb mundurowych, w którym brak jakiegokolwiek udziału uprawnionych do świadczeń w ponoszeniu ich kosztów.

   Z dniem 1 stycznia br. rozpoczął się okres wdrażania reformy systemu ubezpieczeń społecznych polegającej m.in. także na objęciu powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych tzw. służb mundurowych. Respektując zasadę poszanowania praw nabytych, ustawodawca zastrzegł jednak, że nowe regulacje wynikające z ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU nr 137, poz. 887, ze zm.) oraz ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 162, poz. 1118, ze zm.) dotyczą wyłącznie osób wstępujących do służb mundurowych po dniu 1 stycznia 1999 r., a więc po dniu wejścia w życie tych ustaw.

   Prawo do świadczeń na zasadach i w wysokości określonych w dotychczasowych przepisach, tj. w ustawie z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (DzU z 1994 r. nr 10, poz. 36, ze zm.) oraz w ustawie z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (DzU nr 53, poz. 214, ze zm.) zachowali wyłącznie żołnierze zawodowi i funkcjonariusze, którzy w dniu 1 stycznia 1999 r. pozostawali w służbie.

   Utrzymując odrębne regulacje dotyczące nabywania prawa do emerytury, starano się jednocześnie jak najbardziej ujednolicić zasady podwyższania i wypłaty tych świadczeń. Odmiennie zatem niż w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 1998 r. wypłata i waloryzacja wysokości świadczeń przyznanych na podstawie tych ustaw dokonywana jest obecnie na zasadach powszechnych, stosowanych do ogółu emerytów i rencistów, które są określone w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.

   Wprowadzając jednolite zasady waloryzacji i wypłaty emerytur i rent, kierowano się zasadą jednakowego traktowania wszystkich emerytów i rencistów, niezależnie od tego, czy prawo do świadczenia nabyli z systemu zaopatrzeniowego czy ubezpieczeniowego. Uznano, że nie ma podstaw do tego, aby dla służb mundurowych stosować odrębne instrumenty kształtujące sytuację materialną emerytów i rencistów, do jakich należą mechanizmy waloryzacji świadczeń oraz zasady zawieszania i zmniejszania wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego w razie osiągania przychodów z pracy zarobkowej.

   O tym, że była to słuszna decyzja, ponieważ nie ma żadnego uzasadnienia do utrzymywania preferencyjnego systemu waloryzacji emerytur i rent służb mundurowych, można łatwo się przekonać, porównując przeciętne wysokości tych świadczeń z emeryturami i rentami przysługującymi z powszechnego systemu ubezpieczenia społecznego. Dla przykładu wystarczy podać, że w okresie styczeń - październik 1999 r. przeciętna wysokość emerytury i renty (po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy) wypłacanej z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynosiła 671,01 zł, a wypłacanej z budżetu tzw. służb mundurowych wynosiła 1268,50 zł.

   Wieloletnia tradycja odrębnych uregulowań dotyczących funkcjonariuszy służb mundurowych nie sprzyja akceptacji stosowania wobec świadczeń dla tych osób zasad obowiązujących w powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych.

   Świadczy o tym chociażby orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 1999 r. (syg. akt K.4/99), który po rozpatrzeniu wniosku grupy 113 posłów orzekł o niezgodności z konstytucyjną zasadą zaufania obywateli do państwa i prawa art. 159 pkt 2 i art. 160 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, które wprowadziły od 1 stycznia br. do systemu emerytalnego służb mundurowych ogólne, przewidziane dla wszystkich emerytów i rencistów zasady zawieszania i zmniejszania tych świadczeń w przypadku osiągnięcia odpowiednio wysokich przychodów z pracy zarobkowej. Konsekwencją orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego będzie powrót w tym zakresie do stanu prawnego sprzed 1 stycznia 1999 r.

   Trybunał uznał jednocześnie, że nowa regulacja dotycząca zasad waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych służb mundurowych (art. 159 pkt 1 i 160 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) nie ogranicza praw podmiotowych emerytów mundurowych. Te przepisy nie pozbawiły bowiem świadczeniobiorców prawa do waloryzacji, a jedynie wprowadziły mniej korzystne zasady podwyższania ich świadczeń. W tym zakresie trybunał uznał, że wprowadzona od stycznia br. kompleksowa reforma systemu ubezpieczeń uzasadnia modyfikowanie wcześniej nabytych praw podmiotowych.

   Sekretarz stanu

   Ewa Lewicka

   Warszawa, dnia 7 stycznia 2000 r.