Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 3007

w sprawie niewystarczających środków na zwrot kosztów, jakie poniosły niektóre gminy w związku z reformą służby zdrowia oraz oświaty

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przy piśmie pana marszałka z dnia 21 grudnia 1999 r. nr SPS-0202-3007/99 interpelacją pana posła Ryszarda Matusiaka w sprawie niewystarczających środków na zwrot kosztów, jakie poniosły niektóre gminy w związku z reformą służby zdrowia oraz oświaty, uprzejmie wyjaśniam:

   Zasady przyznawania środków na zadania oświatowe określa ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2000 (DzU nr 150, poz. 983 z późn. zm.). Zgodnie z przepisami tej ustawy przejęte przez samorządy zadania oświatowe finansowane są z części oświatowej subwencji ogólnej przekazywanej z budżetu państwa. Wyliczenie wielkości części oświatowej subwencji ogólnej na 1999 r. dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego dokonane zostało zgodnie z przepisami rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 23 grudnia 1998 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 164, poz. 1168 z późn. zm.). Formuła jednolitego algorytmu ustalania subwencji oświatowej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego stanowiła obiektywne narzędzie podziału pomiędzy jednostki samorządu terytorialnego środków przeznaczonych z budżetu państwa na finansowanie zadań oświatowych. Wielkość subwencji dla poszczególnej gminy uzależniona była od liczby uczniów w szkołach podstawowych publicznych i niepublicznych, od kwalifikacji zawodowych nauczycieli, stan sieci szkolnej i związanej z nią organizacji pracy szkół.

   Oprócz algorytmicznego podziału subwencji na zadania oświatowe, stosowany był dodatkowy mechanizm zapobiegający drastycznemu obniżeniu w 1999 r. kwoty subwencji dla konkretnej gminy ze względu na zmniejszającą się liczbę uczniów w szkołach danej gminy. Przyjęte w tym celu progi procentowe (nie mniej niż 108,1% kwoty subwencji oświatowej, którą gmina otrzymała w 1998 r.) odnoszące się do wielkości subwencji spełniły ważną rolę, bowiem w przypadku wielu gmin byłaby ona mniejsza niż 100% środków przekazanych z budżetu państwa w roku poprzednim.

   Część oświatowa subwencji ogólnej dla pozostałych jednostek samorządu terytorialnego (powiatów i województw) naliczona została przy uwzględnieniu liczby uczniów, w stosownym ujęciu przeliczeniowym, w szkołach ponadpodstawowych i specjalnych przejętych do prowadzenia przez te jednostki z dniem 1 stycznia 1999 r. oraz finansowego standardu nauczania, określającego kwotę wydatków przypadających na jednego ucznia, przeznaczonych na realizację procesu dydaktycznego w zależności od typu i rodzaju szkół, a w szkołach zawodowych w zależności od kierunku kształcenia zawodowego. Do obliczenia subwencji oświatowej przyjmowano dominujący kierunek kształcenia w danym typie szkoły, a nie kierunki kształcenia występujące w poszczególnych klasach wchodzących w skład zespołu szkół. Na ostateczną wysokość kwoty wpłynęło ograniczenie subwencji - w przypadku zadań szkolnych - do poziomu nie mniej niż 95% i nie więcej niż 110% kalkulacji budżetowej wydatków sporządzonej przez poprzedni organ prowadzący na etapie opracowywania projektu budżetu na 1999 r. (wynika to z postanowień pkt. 4 zał. nr 2 rozporządzenia ministra edukacji narodowej w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego).

   W myśl rozwiązań przyjętych w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 oraz w rozporządzeniu ministra edukacji narodowej w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego dokonywane były uzupełnienia poziomu części oświatowej subwencji ogólnej ze środków:

   - 1% rezerwy tej subwencji,

   - pozostających po rozdzieleniu subwencji oświatowej, przeznaczonych na sfinansowanie korekty subwencji ze względu na specyficzne warunki zadań szkolnych, a także dofinansowanie programów racjonalizacji profilów szkół oraz kosztów ich działalności do poziomu standardowego.

   Proces wdrażania reformy systemu oświaty, rozpoczęty z dniem 1 września 1999 r., obejmował m.in. utworzenie 6-letniej szkoły podstawowej i 3-letniego gimnazjum. W ustawie budżetowej na 1999 r. w części 83: Rezerwy celowe, w poz. 17 i poz. 56 zaplanowane zostały środki z przeznaczeniem na sfinansowanie wdrożenia reformy systemu oświaty w łącznej kwocie 134 849 tys. zł.

   W ramach tych środków, decyzjami ministra finansów zwiększone zostały budżety poszczególnych wojewodów z tytułu:

   - pokrycia kosztów poniesionych przez gminy w związku z realizacją pierwszego etapu reformy systemu oświaty w zakresie tworzenia i funkcjonowania gimnazjów - 16 162 tys. zł,

   - sfinansowania w okresie od 15 kwietnia do 31 grudnia 1999 r. dodatków funkcyjnych dla dyrektorów gimnazjów - 21 000 tys. zł,

   - sfinansowania dowożenia uczniów do szkół - 29 298 tys. zł,

   - sfinansowania zakupu podręczników szkolnych - 8000 tys. zł.

   Ponadto z ww. rezerwy celowej zwiększony został budżet w części 33: Ministerstwo Edukacji Narodowej, o kwotę 38 538 tys. zł z przeznaczeniem na centralny zakup autobusów szkolnych dla 190 gmin.

   Pragnę również poinformować pana marszałka, że z dniem 1 stycznia 2000 r. weszło w życie rozporządzenie ministra edukacji narodowej z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 111, poz. 1284). W rozporządzeniu tym dokonano zmiany algorytmu podziału części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2000 oraz wprowadzono istotne zmiany w jej naliczaniu. Podstawowe cele tych zmian to wprowadzenie zasady: ˝pieniądz idzie za uczniem˝, skorygowanie nierównomiernego podziału środków na oświatę podstawową i ponadpodstawową oraz ułatwienie restrukturyzacji sieci szkolnej i szkolnictwa zawodowego.

   W projekcie na rok 2000 po raz pierwszy część szkolna subwencji oświatowej naliczana jest wyłącznie na podstawie liczby uczniów uczęszczających do szkół prowadzonych bądź dotowanych przez jednostkę samorządu terytorialnego. Zasada ta jest konsekwencją stosowania pojęcia ˝ucznia przeliczeniowego˝. Oznacza to przyjęcie zróżnicowanych wag dla określonych grup uczniów i typów szkół w celu ustalenia uzasadnionych, zwiększonych potrzeb oświatowych. Kwota części oświatowej subwencji ogólnej określonej na ucznia przeliczeniowego stanowi finansowy standard ˝A˝ podziału kwoty tej subwencji i jest swoistym, kalkulacyjnym bonem oświatowym na ucznia, uzupełnionym przez różnego rodzaju dodatki zwane wagami.

   Omawiane rozporządzenie ministra edukacji narodowej wprowadza zasadę jednej wagi dla uczniów niemal wszystkich szkół zawodowych. W celu zrekompensowania gminom zwiększonych wydatków wynikających z wprowadzenia reformy i racjonalizacji sieci szkolnej rozporządzenie uwzględnia oddzielną wagę dla uczniów, którzy są dowożeni do szkół.

   Przyjęty na rok 2000 nowy sposób finansowania zadań oświatowych, w tym stosowany szeroki system wag, pozwoli na bardziej racjonalny rozdział planowanych środków na zadania oświatowe.

   Ponadto uprzejmie informuję, że od dnia 1 stycznia 1999 r. zmienił się sposób finansowania ochrony zdrowia. Samorządy terytorialne przejęły do prowadzenia samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, jednakże usługi zdrowotne świadczone przez te zakłady finansowane są przez kasy chorych na podstawie zawartych umów. Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej przekazane do prowadzenia jednostkom samorządu terytorialnego posiadają osobowość prawną i zgodnie z art. 53 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (DzU nr 91, poz. 408 z późn. zm.) gospodarują samodzielnie przekazanymi w nieodpłatne użytkowanie nieruchomościami i majątkiem skarbu państwa lub komunalnym majątkiem własnym. Zobowiązania zakładów opieki zdrowotnej powstałe w czasie, kiedy zakłady te funkcjonowały w formie państwowych jednostek budżetowych, są zobowiązaniami skarbu państwa. Obsługą tych zobowiązań zajmuje się Bank Handlowy w Warszawie. Natomiast zobowiązania powstałe po uzyskaniu przez zakłady opieki zdrowotnej osobowości prawnej, tj. po dniu wpisu tych zakładów do sądowego rejestru zakładów opieki zdrowotnej, w świetle przepisów art. 40 ust. 1 Kodeksu cywilnego oraz art. 35b ust. 1 i art. 60 ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, są zobowiązaniami tych zakładów i winny być sfinansowane z ich środków własnych. Zgodnie z art. 60 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, jeśli ujemny wynik finansowy nie może być sfinansowany we własnym zakresie przez samodzielny zakład opieki zdrowotnej, to organ, który utworzył ten zakład pokrywa ujemny wynik finansowy ze środków publicznych oraz podejmuje uchwałę o zmianie formy gospodarki finansowej zakładu lub o jego likwidacji. Zobowiązania i należności samodzielnego zakładu po jego likwidacji stają się zobowiązaniami i należnościami organu założycielskiego.

   Należy jednocześnie zaznaczyć, że art. 55 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej stworzył możliwość dotowania samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej przez organy założycielskie.

   W ustawie budżetowej na rok 1999 ujęte były dodatkowe środki w rezerwie celowej, w kwocie 82 mln zł, na dotacje dla organów założycielskich samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej na dofinansowanie kosztów wdrażania reform w ochronie środowiska. Środki te uruchamiane były decyzjami ministra finansów zgodnie z propozycją podziału przedłożoną przez ministra zdrowia, w tym także na dotacje dla gmin.

   W ustawie budżetowej na rok 2000 zaplanowana została rezerwa celowa na program działań osłonowych i restrukturyzacji w ochronie zdrowia. Rezerwa ta będzie uruchomiona w trakcie roku na podstawie wniosków ministra zdrowia. O przyznanie środków z tej rezerwy będą mogły ubiegać się również gminy będące organami założycielskimi zakładów opieki zdrowotnej.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Jerzy Miller

   Warszawa, dnia 26 stycznia 2000 r.