Odpowiedź sekretarza stanu

w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 3044

w sprawie regulacji prawnych w zakresie ochrony praw autorskich

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację posła Bogdana Lewandowskiego w sprawie regulacji prawnych w zakresie ochrony praw autorskich, uprzejmie proszę pana marszałka o przyjęcie następujących wyjaśnień.

   Obecnie obowiązująca ustawa z dnia 4 lutego 1999 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych jest aktem zabezpieczającym interesy twórców, artystów wykonawców, producentów i organizacji nadawczych. Ustawodawca uchwalając ustawę stworzył prawo materialne odpowiadające standardom światowym wyznaczonym przez podstawowe umowy międzynarodowe w dziedzinie własności intelektualnej. Realizacja przepisów ustawy pozostaje natomiast w gestii organów wymiaru sprawiedliwości oraz samych zainteresowanych.

   Obecna ustawa uwzględnia w pewnym zakresie osiągnięcia Unii Europejskiej w dziedzinie własności intelektualnej. Spośród pięciu dyrektyw dwie z nich, dyrektywa dotycząca prawa najmu i użyczania oraz określonych praw pokrewnych i dyrektywa w sprawie koordynacji określonych przepisów prawa autorskiego i praw pokrewnych w odniesieniu do przekazu satelitarnego i rozpowszechniania kablowego, są niemal całkowicie implementowane. Prawie w całości włączone zostały do ustawy przepisy dyrektywy o ochronie programów komputerowych.

   Po uchwaleniu ustawy powstały dwie dalsze dyrektywy: o czasie ochrony praw autorskich i ochronie baz danych.

   Obowiązujące w Unii Europejskiej dyrektywy w zakresie własności intelektualnej to:

   1. Dyrektywa Rady z dnia 14 maja 1991 r. (91/250/EEC) w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych.

   2. Dyrektywa Rady z dnia 12 listopada 1992 r. (92/100/EEC) dotycząca prawa najmu i użyczania oraz określonych praw pokrewnych w zakresie własności intelektualnej.

   3. Dyrektywa Rady z dnia 27 września 1993 r. (93/83/EEC) w sprawie koordynacji określonych przepisów prawa autorskiego i praw pokrewnych w odniesieniu do przekazu satelitarnego i rozpowszechniania kablowego.

   4. Dyrektywa Rady z dnia 29 października 1993 r. (93/98/EEC) w sprawie ujednolicenia czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych.

   5. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. (96/9/EC) o prawnej ochronie baz danych.

   Poziom prawa autorskiego i praw pokrewnych we Wspólnotach Europejskich wyznaczony jest również przez udział państw członkowskich w międzynarodowych konwencjach i porozumieniach.

   - Konwencja Berneńska o Ochronie Dzieł Literackich i Artystycznych przyjęta w Bernie 9 września 1886 r., wielokrotnie rewidowana, ostatnia rewizja jej postanowień miała miejsce w Paryżu w 1971 r. (tzw. tekst paryski). Polska jest stroną od 1994 r.;

   - Międzynarodowa Konwencja o Ochronie Wykonawców, Producentów Fonogramów oraz Organizacji Nadawczych, przyjęta w Rzymie 16 października 1961 r. - Polska przystąpiła do niej w grudniu 1996 r.

   Zgodnie z harmonogramem dostosowania prawa do wymogów ˝Białej księgi˝, w którym zakreślone zostało, które z obowiązujących dyrektyw wspólnotowych wymagają wprowadzenia zmian do polskiego prawa autorskiego, prace nad nowelizacją rozpoczęły się w III kwartale 1998 r. Przygotowany został projekt autorski, który po zgłoszeniu i opracowaniu uwag pochodzących ze strony organizacji zbiorowego zarządzania oraz pracowników naukowych stał się podstawą projektu ministra kultury i dziedzictwa narodowego, który, po przeprowadzeniu uzgodnień międzyresortowych i rekomendowaniu przez Komitet Społeczny, został zatwierdzony przez Radę Ministrów i 25 września 1999 r. skierowany do Sejmu. W chwili obecnej jest przedmiotem obrad sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu, podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia rządowego projektu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

   Biorąc pod uwagę regulacje dyrektyw, nowelizacja ustawy obejmuje w szczególności:

   - wprowadzenie nowego sposobu obliczania czasu ochrony utworów audiowizualnych;

   - wprowadzenie ochrony dla fonogramów i artystycznych wykonań ˝pochodzących˝ sprzed 1974 r.;

   - usunięcie licencji ustawowej na reemitowanie programów przez operatorów sieci kablowych;

   - przyznanie nadawcom prawa do rozpowszechniania utrwaleń (zapisów) ich programów;

   - wprowadzenie szczególnej ochrony dla utworów, które w czasie trwania ochrony nie zostały opublikowane. Chodzi o tzw. wydania pośmiertne oraz dla wydań krytycznych lub naukowych dzieł, które znalazły się już w domenie publicznej;

   - przedłużenia czasu ochrony praw autorskich do lat 70;

   - uchylenia amnestii komputerowej.

   Przy okazji prowadzenia prac nad zmianą ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w celu dostosowania jej przepisów do prawa obowiązującego w Unii Europejskiej zmianie ulegnie rozdział dotyczący odpowiedzialności karnej za naruszenie praw autorskich lub praw pokrewnych, co pozwoli na lepsze i szybsze dochodzenie i egzekwowanie praw. Najistotniejsza zmiana dotyczy wyeliminowania z rozdziału 14 prywatno-skargowego trybu ścigania przestępstw i zamiany go na tryb publiczno-skargowy. Do katalogu przestępstw ściganych z urzędu zaliczono posiadanie przedmiotów ˝pirackich˝, gdy ilość ich wskazywałaby na przeznaczenie handlowe. Nową regulację zawarto w dodanym art. 1181. Przepis ten wprowadza sankcję karną w postaci grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do roku za wytwarzanie, posiadanie, zbywanie, nabywanie i wykorzystywanie przedmiotów przeznaczonych do usuwania zabezpieczeń technicznych przed odtwarzaniem czy zwielokrotnianiem utworów, a także przed odbieraniem kodowanych nadań. Wprowadzono także regulację, która zalicza do grona pokrzywdzonych organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, w sytuacji gdy jej dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przestępstwem. Zapis ten ma na celu pełniejszą niż dotychczas realizację ochrony praw twórców i artystów wykonawców, którzy powierzyli swoje prawa, a zatem i swoje interesy majątkowe, profesjonalnym podmiotom. Projekt ustawy przewiduje także powołanie komisji koordynującej działania podejmowane w celu przeciwdziałania naruszeniom prawa autorskiego, w tym zwalczania ˝piractwa˝. ˝Art. 1271 prezes Rady Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w drodze zarządzenia utworzy zespół do spraw przeciwdziałania naruszeniom prawa autorskiego i praw pokrewnych oraz określi jego skład, zadania i tryb działania.˝.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Anna Popowicz

   Warszawa, dnia 21 stycznia 2000 r.