Odpowiedź prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 3056

w sprawie sytuacji polskiego budownictwa mieszkaniowego

   Prezes Rady Ministrów pan Jerzy Buzek upoważnił mnie do udzielenia odpowiedzi na interpelację posła Stanisława Steca w sprawie sytuacji polskiego budownictwa mieszkaniowego, otrzymaną 11 stycznia br.

   Uprzejmie informuję, że istniejące rozwiązania prawne w zakresie wspierania budownictwa mieszkaniowego spełniają część postulatów zawartych w interpelacji pana posła.

   1. Krajowy Fundusz Mieszkaniowy udziela długoterminowych, nisko oprocentowanych kredytów (1/2 stopy redyskonta weksli w NBP - obecnie 9,5%) towarzystwom budownictwa społecznego i spółdzielniom mieszkaniowym na budowę lokali mieszkalnych. Liczba kredytowanych mieszkań stale wzrasta (1227 w 1997 r., 4630 w 1998 r. i 8085 w 1999 r.). Nowelizacja przepisów w tym zakresie, o której będzie mowa poniżej, pozwoli skorzystać z tej formy wsparcia jeszcze większej liczbie inwestorów, budujących mieszkania na wynajem (spółdzielcze lokatorskie oraz TBS-owskie o umiarkowanych czynszach).

   2. Kredyt ze środków KFM mogą otrzymać również gminy - na infrastrukturę techniczną towarzyszącą budownictwu mieszkaniowemu. Pozwala to zwiększyć podaż uzbrojonych terenów pod budownictwo, a tym samym obniżyć ich cenę. Także w tym zakresie dokonano ostatnio z inicjatywy rządu zmiany przepisów, rozszerzających możliwości kredytowania (omówienie poniżej).

   3. Stawka podatku od towarów i usług na materiały budowlane oraz roboty budowlano-montażowe została utrzymana na poziomie 7%. Natomiast sprzedaż lokali mieszkalnych dokonywana przez podatników prowadzących działalność gospodarczą w zakresie budownictwa mieszkaniowego objęta jest stawką zerową.

   Rząd zdaje sobie oczywiście sprawę z konieczności intensywnych działań na rzecz poprawy sytuacji w budownictwie mieszkaniowym. Uznaje to wręcz za jedno ze swych najważniejszych zadań, dlatego też natychmiast po uzyskaniu nominacji dokonał przeglądu sytuacji i przystąpił do opracowywania propozycji rozwiązań.

   W wyniku przeprowadzonych analiz stwierdzono, że nie jest możliwe jednoczesne rozwiązanie wszystkich istotnych problemów w sferze mieszkalnictwa, konieczne jest zatem ścisłe określenie kierunków, na których skoncentrują się wydatki. Priorytety takie rząd przyjął w dokumencie ˝Założenia polityki mieszkaniowej państwa na lata 1999-2003˝, zatwierdzonym przez Radę Ministrów 13 lipca 1999 r. Dla każdego z priorytetów przewidziano tam konieczność realizacji w najbliższych latach konkretnych działań, tak o charakterze finansowym, jak i regulacyjnym. Obszary interwencji pogrupowano w następujące segmenty:

   1. Eksploatacja istniejących zasobów mieszkaniowych.

   Uznano, że niezbędne jest dokończenie reformy gospodarowania istniejącym zasobem mieszkaniowym, czemu mają służyć:

   - Modyfikacja rozwiązań systemu dodatków mieszkaniowych, w tym rozszerzenie uprawnień do otrzymywania dodatków na najemców wszystkich zasobów, oraz powiązanie wysokości dotacji dla gmin na wypłatę dodatków mieszkaniowych z racjonalnością ekonomiczną polityki czynszowej prowadzonej przez gminy. Projekt nowej ustawy o dodatkach mieszkaniowych przeszedł pierwsze czytanie w Sejmie.

   - Uruchomienie programu wspomagania remontów budynków mieszkalnych w formie dopłat do odsetek kredytów bankowych na remonty, obliczonego na likwidację części luki remontowej z przeszłości. Projekt ustawy o dopłatach do oprocentowania kredytów udzielanych na remonty budynków mieszkalnych przeszedł pierwsze czytanie w Sejmie.

   - Uruchomienie programu wspomagania przedsięwzięć termomodernizacyjnych, obejmującego premie wypłacane z funduszu termomodenizacyjnego, przeznaczone na spłatę części kredytu bankowego zaciągniętego na finansowanie przedsięwzięć termomodernizacyjnych (ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych, DzU nr 162, poz. 1121). Program został już uruchomiony, do końca ub. r. przyznano premie termomodernizacyjne w kwocie 1 060 574 zł (z czego wypłacono po zakończeniu przedsięwzięć 18 740 zł).

   2. Wspieranie nowego budownictwa czynszowego - działania:

   - Utrzymanie preferencyjnego kredytu z Krajowego Funduszu Mieszkaniowego na budowę mieszkań na wynajem o umiarkowanych czynszach (w TBS) oraz spółdzielczych mieszkań lokatorskich i na wynajem. Nowelizacja ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz o zmianie niektórych ustaw, która weszła w życie 12 stycznia br., wprowadza również pewne zmiany w zakresie funkcjonowania TBS, umożliwiając:

   - uznawanie przez Bank Gospodarstwa Krajowego hipoteki na kredytowanej nieruchomości wraz z cesją praw z polisy ubezpieczeniowej i cesją należnych czynszów za wystarczające zabezpieczenie spłaty kredytu udzielonego ze środków KFM (obecnie wymagane zabezpieczenie, w wysokości 130% kwoty kredytu, stanowi poważną barierę w uzyskaniu kredytu dla większości TBS),

   - występowanie przez TBS do rady gminy o podniesienie stawek czynszu do odpowiedniego poziomu, jeśli jego dochody z czynszów i innej działalności nie pokrywają kosztów eksploatacji, remontów i obsługi zaciągniętych kredytów,

   - wynajęcie lokalu mieszkalnego w zasobach TBS osobie, która co prawda posiada tytuł prawny do innego lokalu, lecz w innej miejscowości. Intencją autorów systemu TBS - od początku prac nad jego formułą - było zwiększenie mobilności siły roboczej, co nie znajduje wystarczającego odzwierciedlenia w aktualnie obowiązujących przepisach.

   - Uruchomienie ˝Socjalnego programu mieszkaniowego˝, realizowanego w ramach środków pomocy społecznej, obejmującego dotacje (i ewentualne dopłaty do odsetek od kredytów bankowych) na budowę i prowadzenie noclegowni, schronisk i pensjonatów socjalnych. Projekt ustawy o pomocy finansowej państwa w budowie i utrzymaniu budynków przeznaczonych na prowadzenie domów socjalnych znajduje się w końcowej fazie uzgodnień międzyresortowych.

   3. Rozwój infrastruktury technicznej związanej z budownictwem mieszkaniowym.

   Wymienione niżej zadania mają na celu tworzenie warunków do zwiększenia podaży i obniżenia kosztów transakcyjnych na rynku nieruchomości mieszkaniowych.

   - Utrzymanie preferencyjnego kredytu dla gmin z Krajowego Funduszu Mieszkaniowego na infrastrukturę techniczną towarzyszącą społecznemu budownictwu czynszowemu i spółdzielczemu lokatorskiemu oraz wprowadzenie możliwości udzielania takiego kredytu na infrastrukturę towarzyszącą pozostałym rodzajom budownictwa mieszkaniowego. Nowelizacja ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz o zmianie niektórych ustaw weszła w życie 12 stycznia br.

   - Obniżenie stawki opłaty skarbowej. Planowane jest rozdzielenie dotychczasowej ustawy o opłacie skarbowej na dwa oddzielne akty: ustawę o opłacie skarbowej oraz ustawę o podatku od czynności cywilnoprawnych. W projekcie tej ostatniej ustawy zaproponowano m.in. obniżenie z 5% do 2% stawki podatku od czynności cywilnoprawnych, których przedmiotem są nieruchomości lub prawo użytkowania wieczystego. Stanowi to odejście od dotychczasowego nieuzasadnionego zróżnicowania stawki w stosunku do lokali i domów spółdzielczych. Konsekwencją obniżenia stawki będzie niższy koszt zakupu mieszkania czy domu.

   4. Respektowanie praw nabytych i zobowiązań z przeszłości.

   Ta grupa działań służy rozwiązywaniu odziedziczonych z przeszłości problemów finansowych z zachowaniem konstytucyjnej zasady respektowania praw nabytych.

   - Modyfikacja systemu pomocy państwa w spłacie kredytów zaciągniętych przez spółdzielnie mieszkaniowe w oparciu o umowy zawarte do kwietnia 1992 r. Rząd złożył odpowiedni projekt nowelizacji ustawy z 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz zmianie niektórych ustaw. W dniu 16 grudnia br. Sejm uchwalił tę nowelizację.

   - Utrzymanie systemu premii urealniających oszczędności gromadzone w okresie PRL na cele mieszkaniowe (książeczki mieszkaniowe).

   5. Wspieranie budownictwa własnościowego.

   Możliwości zwiększenia dostępności nowych mieszkań własnościowych upatruje się w rozwoju rynkowych instrumentów finansowania budownictwa mieszkaniowego, głównie długoterminowego kredytu hipotecznego. Po stronie popytowej celowi temu będzie służyć tworzenie zachęt do oszczędzania i zaciągania kredytów na cele mieszkaniowe. Polepszeniu oferty banków sprzyjać będzie z kolei korzystne otoczenie regulacyjne.

   - Uruchomienie programu pomocy, umożliwiającego zaciągnięcie mieszkaniowego kredytu hipotecznego przez średnio zarabiające gospodarstwa domowe, osiągające dochód nieprzekraczający określonego ustawą limitu. Pomoc finansowa obejmowałaby spłatę części odsetek od tego kredytu w ramach programu ˝Własne mieszkanie˝ - projekt ustawy o dopłatach do oprocentowania kredytów udzielanych na własne mieszkanie przeszedł pierwsze czytanie w Sejmie.

   - Uruchomienie jednego wspieranego przez państwo systemu długoterminowego systematycznego oszczędzania na cele mieszkaniowe oraz kredytu kontraktowego. Projekt ustawy o kasach oszczędnościowo-mieszkaniowych przeszedł pierwsze czytanie w Sejmie.

   - Utrzymanie w okresie przejściowym ulgi o podatku dochodowym z tytułu budowy lub nabycia mieszkania - do momentu wygaśnięcia praw nabytych, w przypadku wejścia w życie zmian w podatku dochodowym od osób fizycznych w proponowanym dotąd kształcie.

   - Zniesienie hipoteki ustawowej i poprawa funkcjonowania sądów wieczystoksięgowych.

   6. Wspieranie mieszkalnictwa w sytuacjach nadzwyczajnych.

   Proponuje się stworzenie stałego systemu pomocy w usuwaniu skutków klęsk żywiołowych i zdarzeń losowych. Program ten będzie adresowany do osób, które znalazły się w nagłej potrzebie mieszkaniowej wynikającej z doświadczenia różnego rodzaju kataklizmów i katastrof.

   Powyższy zestaw programów należy uzupełnić o program pomocy wykraczający poza ściśle rozumianą politykę mieszkaniową. Służyć on będzie poprawie i wyrównaniu warunków zamieszkiwania w miastach, miasteczkach i na obszarach wiejskich. Pierwszym krokiem do jego realizacji będzie opracowanie koncepcji kredytu komunalnego, wspomagającego inwestycje gmin (zwłaszcza mniejszych). W UMiRM trwają prace nad założeniami odpowiedniego projektu ustawy.

   Mam nadzieję, że oparty na takich założeniach, przedstawiony wyżej zestaw działań pozwoli skuteczniej niż dotychczas stymulować działalność budowlaną i remontową. Na najbliższe lata proponuje się wyraźny wzrost realnych wydatków na kierunki priorytetowe, takie jak rozwój sektora mieszkań na wynajem czy utrzymanie istniejących zasobów. Skala tego wzrostu zależna jest jednak od możliwości ich sfinansowania, co z kolei ściśle wiąże się z koniecznością wycofania się państwa z kosztownych i mało efektywnych dotychczasowych rozwiązań opartych o system ulg podatkowych.

   Prezes Urzędu Mieszkalnictwa

   Sławomir Najnigier

   Warszawa, dnia 26 stycznia 2000 r.