Odpowiedź ministra skarbu państwa

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 3127

w sprawie instytucji skarbu państwa

   W związku z pismem z dnia 20 stycznia 2000 r., znak SPS-0202-3127/00, przy którym przekazano interpelację posła Bogdana Lewandowskiego w sprawie instytucji skarbu państwa, uprzejmie informuję, jak następuje:

   1. Skarb państwa jest jedną z podstawowych instytucji prawa, umożliwiającą działanie państwa jako podmiotu (osoby prawnej) w stosunkach cywilnoprawnych. Aktywność państwa w tym obszarze uregulowana jest w przepisach prawa cywilnego oraz w ustawach szczególnych, które określają właściwość organów administracji państwowej oraz innych podmiotów do występowania w imieniu i na rzecz skarbu państwa. W tym kontekście należy stwierdzić, iż dyspozycja art. 218 Konstytucji RP zobowiązująca do określenia w drodze ustawy organizacji skarbu państwa oraz sposobu zarządzania jego majątkiem nie może być traktowana jako zobowiązanie ustawodawcy do utworzenia odrębnego od państwa podmiotu, który funkcjonuje w obrocie prawnym niezależnie od państwa. Biorąc pod uwagę powyższe rząd uznał, iż zgodnie z systemem prawa wypełnienie delegacji zawartej w art. 218 konstytucji jest możliwe jedynie przez uporządkowanie właściwości organów i podmiotów uprawnionych do występowania w imieniu i na rzecz skarbu państwa w stosunkach cywilnoprawnych na podstawie ustaw szczególnych oraz przez określenie ogólnych zasad gospodarowania mieniem i finansowania działalności państwa w tym zakresie.

   Wypełniając delegację zawartą w art. 218 konstytucji Rada Ministrów skierowała do Sejmu RP w dniu 16 października 1999 r. projekt ustawy o organizacji skarbu państwa oraz o sposobie zarządzania jego majątkiem. Obecnie projekt rozpatruje Komisja Skarbu Państwa, Uwłaszczenia i Prywatyzacji Sejmu RP.

   Projekt rządowy sytuuje ustawę o organizacji skarbu państwa oraz o sposobie zarządzania jego majątkiem jako ustawę o charakterze ustrojowym. Ustawa ta określa organizację skarbu państwa jako szczególnej osoby prawnej, a także określa zasady reprezentacji interesów majątkowych skarbu państwa i zarządzania jego majątkiem. W projektowanej ustawie zawarte zostały również przepisy regulujące zasady finansowania zarządu majątkiem skarbu państwa, w tym procesów prywatyzacji państwowych jednostek organizacyjnych, w ramach gospodarki pozabudżetowej, zgodnie z systemowymi rozstrzygnięciami ustawy o finansach publicznych. Zaproponowane w projekcie rozwiązania zakładają ścisłe powiązanie wydatków skarbu państwa z uzyskiwanymi wpływami, co zapewnia możliwość elastycznego podejmowania decyzji w sprawach majątkowych państwa wywierających skutki w dłuższych okresach niż rok budżetowy. Przedmiotowy zakres ustawy pozostaje w ścisłym związku ze zdefiniowaniem pojęcia ˝skarbu państwa˝ jako państwa - podmiotu stosunków cywilnoprawnych, uprawnionego do wykonywania funkcji właścicielskich wobec państwowych osób prawnych, których majątek jest inwestycją skarbu państwa.

   2. Zakres przedmiotowy mienia skarbu państwa w rozumieniu przepisów projektowanej ustawy obejmuje:

   1) dobra kultury narodowej - stanowiące dobra dziedzictwa narodowego, które państwo zamierza utrzymywać bezterminowo ze względu na ich wyjątkowe właściwości historyczne, kulturowe lub środowiskowe:

   - obiekty architektury, budownictwa, urbanistyki, wpisane do rejestru zabytków,

   - obiekty etnograficzne,

   - dzieła sztuk plastycznych,

   - pomniki historyczne, militaria, pola bitew,

   - obiekty archeologiczne,

   - obiekty techniki i kultury materialnej,

   - rzadkie okazy przyrody żywej,

   - materiały biblioteczne,

   - kolekcje i zbiory,

   - inne przedmioty ruchome i nieruchome o wartości artystycznej i kulturalnej;

   2) zbiory dokumentacji;

   3) zasoby naturalne - czyli dobra naturalne w stanie nieprzetworzonym, z których korzysta się bez ograniczeń w celach niekomercyjnych lub które mogą być wykorzystane gospodarczo pod warunkiem uzyskania koncesji lub pozwolenia:

   - kopaliny,

   - wody,

   - lasy,

   - zwierzęta w stanie wolnym;

   4) grunty (klasyfikacja według przeznaczenia):

   - grunty orne,

   - sady,

   - łąki i pastwiska,

   - grunty pod lasami,

   - grunty pod wodami,

   - drogi i koleje,

   - tereny osiedlowe,

   - tereny różne, nieużytki i użytki kopalne;

   5) urządzenia infrastruktury - rozumiane jako trwałe dobra materialne, które tworzą obiekty bądź sieci wykorzystywane dla ułatwienia dostaw innych dobór i usług lub zapewnienia niezakłóconego działania gospodarki:

   - drogi, mosty, wiadukty,

   - obiekty budownictwa wodnego śródlądowego i morskiego,

   - inne urządzenia, w tym melioracje;

   6) budynki, budowle i ruchomości:

   - wykorzystywane przez państwowe jednostki organizacyjne,

   - powierzone agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku skarbu państwa,

   - pozostałe po likwidacji i upadłości przedsiębiorstw państwowych i spółek z udziałem skarbu państwa;

   7) akcje i udziały skarbu państwa;

   8) państwowe rezerwy gospodarcze;

   9) uprawnienia wobec przedsiębiorstw państwowych i ich mienia;

   10) uprawnienia w stosunku do mienia innych państwowych osób prawnych (szkół wyższych, jednostek badawczo-rozwojowych, fundacji, zakładów opieki zdrowotnej nieutworzonych przez samorządy);

   11) należności skarbu państwa z tytułu oddania mienia do odpłatnego korzystania i z innych umów zawartych przez skarb państwa.

   3. W poruszonej przez pana posła kwestii zakresu i rodzaju odpowiedzialności organów władz publicznych działających w imieniu lub na rzecz skarbu państwa, uprzejmie informuję, iż obowiązujące przepisy prawne przewidują odpowiedzialność: konstytucyjną, karną i cywilną funkcjonariuszy państwowych.

   Na podstawie przepisu art. 156 ust. 1 konstytucji członkowie Rady Ministrów ponoszą odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu za naruszenie konstytucji lub ustaw, a także za przestępstwa popełnione w związku z zajmowanym stanowiskiem. Zakres odpowiedzialności określają przepisy art. 25 i 26 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu (DzU z 1993 r. nr 38, poz. 172 z późn. zm.).

   Odpowiedzialność karną funkcjonariuszy publicznych, którzy, przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działają na szkodę interesu publicznego, określa przepis art. 231 Kodeksu karnego. Natomiast odpowiedzialność materialną funkcjonariuszy publicznych regulują postanowienia art. 114-119 Kodeksu pracy. Dodać należy, iż zakres odpowiedzialności organów władz publicznych działających w imieniu lub na rzecz skarbu państwa uzależniony jest od właściwości określonej w przepisach szczególnych.

   Reasumując, wyrażam przekonanie, iż uchwalenie przez Sejm RP ustawy o organizacji skarbu państwa oraz o sposobie zarządzania jego majątkiem przyczyni się do uregulowania wielu kontrowersyjnych problemów, w tym również podniesionych w interpelacji przez pana posła.

   Minister

   Emil Wąsacz

   Warszawa, dnia 9 lutego 2000 r.