Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 3241

w sprawie braku stałej opieki medycznej i stomatologicznej w szkołach oraz innych placówkach oświatowo-wychowawczych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Kazimierza Chrzanowskiego, przekazaną przy piśmie z dnia 9 lutego 2000 r., znak pisma: SPS-0202-3241/00, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie udzielam wyjaśnienia w sprawie ˝braku stałej opieki medycznej i stomatologicznej w szkołach oraz innych placówkach oświatowo-wychowawczych˝.

   W nawiązaniu do wystąpienia pana posła z prośbą o informację na temat: ˝podjęcia działań mających na celu rozwiązanie problemu zabezpieczenia stałej opieki medycznej i stomatologicznej w placówkach oświatowo-wychowawczych, w tym głównie szkołom, bez względu na stopień kształcenia˝ informuję, iż nie ma podstaw do stwierdzenia zagrożeń wynikających z wprowadzenia nowych uwarunkowań prawno-organizacyjnych dla zapewnienia realizacji świadczeń zdrowotnych na rzecz ubezpieczonych, w tym dla dzieci. Podkreślam, iż prawo dzieci do ochrony zdrowia nie jest naruszane.

   Wejście w życie z dniem 4 grudnia 1997 r. przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (DzU nr 104, poz. 661, z późn. zm.) oraz z dniem 1 stycznia 1999 r. przepisów ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (DzU nr 28, poz. 153, z późn. zm.) wprowadziło zmianę zasad organizacji i funkcjonowania oraz sposobu finansowania opieki zdrowotnej (tj. nastąpiło odejście od dotacji, czyli finansowania bazy i kadry w ochronie zdrowia, na rzecz umów, na podstawie których finansowane są udzielane świadczenia zdrowotne).

   Ministerstwo Zdrowia kreuje politykę zdrowotną, zaś kasy chorych, jako instytucje ubezpieczenia zdrowotnego, zapewniają ubezpieczonym realizację świadczeń zdrowotnych. Samorząd terytorialny, jako organ założycielski dla większości zakładów opieki zdrowotnej (na mocy art. 47 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną) z dniem 1 stycznia 1999 r. przejął uprawnienia organu administracji rządowej, który utworzył samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej. Samorząd terytorialny w zakresie zadań własnych (gmina) obejmuje sprawy ochrony zdrowia oraz w zakresie zadań publicznych (powiat) - promocję i ochronę zdrowia.

   Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 1996 r. nr 67, poz. 329, z późn. zm.) system oświaty zapewnia w szczególności realizację prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju, oraz utrzymywanie bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki w szkołach i placówkach.

   Dotychczas opiekę zapewniały publiczne zakłady opieki zdrowotnej. Przytoczone na wstępie ustawy ustaliły nowe formy funkcjonowania ochrony zdrowia, wprowadzając na rynek świadczeń zdrowotnych samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej oraz niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej, od których kasa chorych kupuje świadczenia zdrowotne wszystkim osobom ubezpieczonym, w tym całej populacji wieku rozwojowego od 0 do 18 roku życia.

   W świetle przepisów ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym osobom ubezpieczonym, w tym dzieciom, przysługują świadczenia zdrowotne. W celu realizacji wymienionych świadczeń kasa chorych zapewnia m.in. badanie i poradę lekarską, badanie diagnostyczne, leczenie, opiekę profilaktyczną oraz zaopatrzenie w leki i materiały medyczne.

   Kasy chorych zabezpieczają świadczenia z ubezpieczenia zdrowotnego, zgodnie z kompetencjami lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (lekarza rodzinnego), pielęgniarki środowiskowej/rodzinnej, położnej środowiskowej/rodzinnej.

   Uprzejmie informuję, że organizacja miejsc, w których usługi medyczne są wykonywane, należy do kompetencji świadczeniodawcy, który podpisuje kontrakt z kasą chorych oraz odpowiada za jakość i sposób ich wykonywania (w zależności od potrzeb świadczenia powinny być udzielane w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej w warunkach domowych lub miejscach określonych przez świadczeniodawcę).

   W nagłych przypadkach lekarz i pielęgniarka udzielają świadczeń zdrowotnych w miejscu wezwania - zapis w art. 50 ust. 5a i art. 50a ust. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza (DzU z 1997 r. nr 28, poz. 152 z późn. zm.) przewiduje w ramach indywidualnej praktyki, indywidualnej specjalistycznej praktyki lub grupowej praktyki lekarskiej udzielanie świadczeń zdrowotnych przez lekarza w miejscu wezwania.

   Również art. 25 ust. 7 i art. 25a ust. 6 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (DzU nr 91, poz. 410 z późn. zm.) przewidują możliwość udzielania świadczeń w ramach indywidualnej praktyki, indywidualnej specjalistycznej praktyki oraz grupowej praktyki pielęgniarek w miejscu wezwania.

   Ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (DzU nr 91, poz. 408 z późn. zm.) stanowi w art. 28, iż w razie wypadku, urazu, nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia powodujących zagrożenie życia świadczeń zdrowotnych udziela pogotowie ratunkowe (będące zakładem opieki zdrowotnej).

   W odniesieniu do słów pana posła, iż objęcie opieką przez pielęgniarkę wskazanej liczby dzieci w kontrakcie z kasą chorych jest nieodpowiedzialnym podejściem, uprzejmie wyjaśniam, iż kompleksowe świadczenia zdrowotne dla dzieci są zapewnione przede wszystkim w podstawowej opiece zdrowotnej. Świadczenia zdrowotne związane z działaniem z zakresu profilaktyki i promocji zdrowia, wykonywane są przez pielęgniarkę (zakres kompetencji pielęgniarki w miejscu nauczania i wychowania) zgodnie z ustalonym planem.

   Należy podkreślić, iż część zadań realizowanych na rzecz promocji zdrowia powinna być finansowana przez samorząd terytorialny z budżetu przeznaczonego na realizację zadania własnego, jakim jest ochrona i promocja zdrowia.

   Decyzje w sprawie finansowania profilaktyki wieku rozwojowego powinny być podejmowane wspólnie przez kasę chorych i samorząd terytorialny. Samorząd terytorialny powinien wesprzeć profilaktykę w szkole.

   Samorząd terytorialny ma ustawowy obowiązek, po uprzednim rozpoznaniu potrzeb, zapewnić w placówkach pedagogicznych kadrę o kwalifikacjach odpowiadających typowi placówki. Dyrektor szkoły może utrzymać zatrudnienie pielęgniarek w środowisku nauczania i wychowania, jeżeli statut szkoły określający organizację szkoły przewiduje takie stanowisko. W przeciwnym wypadku dyrektor szkoły może wystąpić z wnioskiem do podmiotu, który utworzył szkołę o zawarcie w statucie (regulamin organizacyjny) stanowiska, które pozwoli zatrudnić osobę do sprawowania opieki zdrowotnej w istniejącym na terenie szkoły pokoju badań czy izolatki.

   Opieka stomatologiczna na rzecz ubezpieczonych jest zapewniona poprzez finansowanie przez kasy chorych podstawowych świadczeń lekarza stomatologa oraz podstawowe materiały stomatologiczne, określone w rozporządzeniu ministra zdrowia i opieki społecznej z dnia 2 listopada 1998 r. w sprawie wykazu podstawowych świadczeń zdrowotnych lekarza stomatologa oraz podstawowych materiałów stomatologicznych (DzU nr 140, poz. 911). Dodam, iż kasy chorych na terenie kraju realizują programy profilaktyki stomatologicznej u dzieci 11-letnich, z grupy o podwyższonym ryzyku zachorowalności na próchnicę.

   Zgodnie z przepisami ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym kasy chorych zabezpieczają świadczenia stomatologiczne zgodnie z kompetencjami lekarza stomatologa - nie może więc wystąpić podwójne finansowanie świadczeń np. w podstawowej opiece zdrowotnej i jednocześnie w środowisku nauczania i wychowania.

   Organizacja miejsc, w których usługi stomatologiczne są wykonywane, należy do kompetencji świadczeniodawcy, który podpisując kontrakt z kasą chorych odpowiada za jakość i sposób ich wykonywania.

   Wszystkie świadczenia zdrowotne, w tym stomatologiczne, na rzecz dzieci i młodzieży są kontraktowane w samodzielnych publicznych zakładach lecznictwa otwartego, niepublicznych zakładach opieki zdrowotnej, praktykach grupowych i indywidualnych.

   Podzielam zdanie pana posła, iż w sposób szczególny należy objąć troską zdrowie dzieci i młodzieży (działania profilaktyczne). Uprzejmie informuję, iż troska ta została wyrażona w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz o zmianie niektórych ustaw. W wymienionym projekcie nadaje się uprawnienia ministrowi właściwemu ds. zdrowia, w porozumieniu z ministrem właściwym ds. oświaty i wychowania, do określenia w drodze rozporządzenia, w odniesieniu do świadczeń udzielanych dzieciom do lat 18, zakresu świadczeń profilaktycznych, w szczególności badań przesiewowych, wraz z określeniem wieku dziecka, w jakim te badania są przeprowadzane. Należy dodać, iż rozporządzenie to uwzględnia szczególną rolę profilaktyki zdrowotnej, w tym promocji zdrowia, dla dzieci.

   W podsumowaniu uprzejmie zwracam uwagę, iż w przeciwieństwie do tego, co miało miejsce przed 1 stycznia 1999 r., w nowym systemie ochrony zdrowia odpowiedzialność za dostęp do świadczeń zdrowotnych dzieci i młodzieży, a także wiedzę o nich, przejęli rodzice. Ubezpieczenie zdrowotne jest oparte m.in. na zasadzie prawa wolnego wyboru lekarza, w tym lekarza stomatologa.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Maciej Piróg

   Warszawa, dnia 3 marca 2000 r.