Odpowiedź sekretarza stanu

w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 3472

w sprawie wyjaśnienia przyczyn zmniejszenia subwencji na cele oświatowe dla woj. podkarpackiego

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo z dnia 16 marca br., nr SPS-0202-3472/00, przy którym załączono interpelację pana posła Stanisława Zająca, w sprawie wyjaśnienia przyczyn zmniejszenia (w stosunku do projektowanej kwoty) części oświatowej subwencji ogólnej na 2000 r. dla samorządu woj. podkarpackiego, uprzejmie informuję, co następuje.

   Wraz z przejęciem przez samorządy odpowiedzialności za realizowanie zadań oświatowych wprowadzono algorytmy mające na celu przezwyciężenie częstokroć uznaniowego, historycznie ukształtowanego, rozdziału środków. Algorytmy te zobiektywizowały metody alokacji środków na oświatę dla jednostek samorządu terytorialnego, niemniej do 1999 r. włącznie nie realizowały zasady ˝pieniądz idzie za uczniem˝ w tym sensie, że wysokość subwencji oświatowej zależy od liczby uczniów.

   W odniesieniu do subwencji oświatowej dla gmin dotychczasowe podstawowe rozwiązania nie odzwierciedlały tej zasady, gdyż gwarantowały gminom, że niezależnie od zmniejszającej się liczby uczniów realna wartość subwencji oświatowej nie będzie zmniejszana. W efekcie w niektórych gminach, przy dużym spadku liczby uczniów szkół podstawowych, subwencja jednostkowa na ucznia stawała się nieracjonalnie wysoka.

   Uprzejmie informuję, że na 2000 r. rozporządzenie ministra edukacji narodowej z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 111, poz. 1284 oraz z 2000 r. nr 6, poz. 74) wprowadziło szereg istotnych zmian naliczania części oświatowej subwencji ogólnej. Trzy podstawowe cele tych zmian to: wprowadzenie zasady ˝pieniądz idzie za uczniem˝, skorygowanie nierównowagi podziału środków na oświatę podstawową i ponadpodstawową oraz ułatwienie restrukturyzacji sieci szkolnej i szkolnictwa zawodowego.

   Po raz pierwszy część szkolna subwencji oświatowej jest naliczana wyłącznie na podstawie liczby uczniów uczęszczających do szkół prowadzonych bądź dotowanych przez daną jednostkę samorządu terytorialnego. Zasada ta jest wprowadzona przez konsekwentne stosowanie pojęcia ˝ucznia przeliczeniowego˝. Oznacza to przyjęcie zróżnicowanych wag dla wybranych grup uczniów i wybranych typów szkół w celu określenia uzasadnionych, zwiększonych potrzeb oświatowych. Kwota subwencji na ucznia przeliczeniowego stanowi finansowy standard podziału subwencji i jest swoistym, kalkulacyjnym bonem oświatowym na ucznia.

   Przyjęty system wag zrównuje - z punktu widzenia naliczanej subwencji - uczniów w miejskich szkołach podstawowych i uczniów liceów ogólnokształcących. Stanowi to pierwszy krok do skorygowania wspomnianej powyżej nierównowagi w finansowaniu oświaty podstawowej i ponadpodstawowej.

   Rozwiązania systemowe wynikają z:

   1) aktualnych uwarunkowań prawnych, tj.:

   - alokowania środków na zadania oświatowe poprzez subwencję ogólną, która jest dochodem jednostki samorządu terytorialnego, a więc muszą one ˝iść˝ do organów prowadzących szkoły publiczne, a nie wprost do szkół,

   - powierzenia jednostkom samorządu terytorialnego odpowiedzialności za realizację zadań oświatowych jako zadań własnych, obligatoryjnych, których nie można traktować jako rynkowej oferty edukacyjnej,

   2) ogromnych dysproporcji organizacyjnych, kadrowych, materialnych i finansowych pomiędzy regionami kraju, różnymi jednostkami samorządu terytorialnego i różnymi szkołami. Wprowadzenie narodowego bonu oświatowego musi być poprzedzone:

   - określeniem docelowego systemu i źródeł finansowania zadań publicznych realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego (alternatywnie - subwencje budżetowe lub dochody własne jednostek samorządu terytorialnego),

   - określeniem rangi szkół niepublicznych w programach rozwoju oświaty w danej jednostce samorządu terytorialnego,

   - ujednoliceniem i zobiektywizowaniem systemu finansowania wszystkich sektorów oświaty: w roku 1999 szkolnictwa ponadpodstawowego, w roku 2000 całej oświaty samorządowej,

   - wyrównaniem materialnych warunków realizacji zadań oświatowych w zakresie rozbudowy i modernizacji szkół, racjonalizacji sieci szkół, doskonalenia kadr pedagogicznych i zarządzających oświatą, bezpiecznego dowozu uczniów do szkół,

   3) analizy warunków finansowania szkół niepublicznych w innych krajach Europy. W pojedynczych przypadkach krajów dotujących szkolnictwo niepubliczne dotacje wykluczają lub ograniczają wysokość pobieranego od uczniów czesnego.

   Przechodząc do bardziej szczegółowych wyjaśnień, uprzejmie informuję (po uzyskaniu dodatkowych informacji z Ministerstwa Edukacji Narodowej), że zmniejszenie w stosunku do projektowanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej wyliczonej dla samorządu woj. podkarpackiego, przeznaczonej na realizację zadań oświatowych w roku 2000, spowodowane jest spadkiem liczby uczniów. Minister finansów, informując w październiku poszczególne jednostki samorządu terytorialnego o wysokości projektowanych kwot subwencji ogólnej, w tym jej części oświatowej, wyjaśniał, że do jej naliczenia wstępnego przyjęto liczbę uczniów, którzy w roku szkolnym 1998/1999 uczęszczali do szkół prowadzonych przez samorząd woj. podkarpackiego. Nie było jeszcze wówczas aktualnych danych o uczniach bieżącego roku szkolnego. Dopiero po ustaleniu ostatecznej wielkości subwencji oświatowej, na podstawie informacji uzyskanych z GUS o liczbie uczniów w roku 1999/2000 w szkołach (placówkach) prowadzonych przez poszczególne jednostki samorządu terytorialnego, Ministerstwo Edukacji Narodowej dokonało korekty części oświatowej subwencji ogólnej w oparciu o zaktualizowaną liczbę uczniów uczęszczających do szkół (placówek) prowadzonych przez samorządy, w tym również przez samorząd woj. podkarpackiego. Ponieważ zmniejszyła się liczba uczniów w szkołach prowadzonych przez samorząd woj. podkarpackiego, zmniejszyła się także ostateczna kwota części oświatowej subwencji ogólnej.

   Uprzejmie informuję, że w myśl rozwiązań przyjętych w ustawie z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 (DzU nr 150, poz. 983 z późn. zm.) oraz w rozporządzeniu ministra edukacji narodowej z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 111, poz. 1248 oraz z 2000 r. nr 6, poz. 74), uzupełnienie poziomu części oświatowej subwencji ogólnej, może być dokonywane ze środków 1% rezerwy tej subwencji.

   Wnioski o zwiększenie części oświatowej subwencji ogólnej rozpatrywać będzie Ministerstwo Edukacji Narodowej. W ramach omawianej rezerwy są dokonywane korekty błędów statystycznych oraz zwiększenia z dniem 1 września br. zadań edukacyjnych w szkołach ponadpodstawowych.

   Zobiektywizowane kryteria podziału 1% rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej opracowuje Ministerstwo Edukacji Narodowej w uzgodnieniu z przedstawicielami reprezentującymi organizacje samorządowe w Zespole Edukacji i Kultury Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.

   Niezależnie o przekazywanych z budżetu państwa jednostkom samorządu terytorialnego środków finansowych w ramach części oświatowej subwencji ogólnej, w ustawie budżetowej na rok 2000 przewidziane zostały rezerwy celowe na finansowanie zadań w obszarze oświaty i wychowania, w tym m.in. na:

   - realizację programu ograniczenia ubóstwa wśród dzieci i młodzieży oraz na stypendia dla uczniów szczególnie uzdolnionych (poz. 19) - 63 168 tys. zł,

   - reformę systemu oświaty (poz. 21) - 146 834 tys. zł,

   - racjonalizację sieci szkolnej, w tym zakup autobusów szkolnych (poz. 22) - 122 976 tys. zł,

   - poprawę warunków nauczania w szkołach wiejskich i remonty szkół oraz na pomoc stypendialną dla młodzieży wiejskiej (poz. 25) - 100 000 tys. zł,

   - zakończenie programu rozwoju pracowni internetowych w gimnazjach (poz. 68) - 100 000 tys. zł.

   Po rozpatrzeniu wniosków gmin i konsultacjach z wojewodami propozycję podziału ww. rezerw pomiędzy jednostki samorządu terytorialnego przedstawi minister edukacji narodowej, po uzyskaniu opinii przedstawicieli organizacji samorządowych uczestniczących w pracach Zespołu Edukacji i Kultury Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Środki te przekazane zostaną - poprzez budżety wojewodów - do jednostek samorządu terytorialnego.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Jerzy Miller

   Warszawa, dnia 11 maja 2000 r.