Odpowiedź prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 3575

w sprawie polityki mieszkaniowej państwa

   Prezes Rady Ministrów pan Jerzy Buzek upoważnił mnie do udzielenia odpowiedzi na interpelację posła Jana Kulasa w sprawie polityki mieszkaniowej państwa, otrzymaną dnia 20 marca br.

   ˝Założenia polityki mieszkaniowej państwa na lata 1999-2003˝ zawierają ogólny zarys szeregu programów wspomagających sektor mieszkalnictwa. Niektóre z nich są całkowitą nowością, inne funkcjonują już od pewnego czasu, lecz wymagają modyfikacji. Są też takie, które muszą pozostać w niezmienionym kształcie, chociażby ze względu na konieczność wywiązywania się państwa ze zobowiązań podjętych w przeszłości. Nie mogę zgodzić się ze stwierdzeniem pana posła o braku konkretnych programów operacyjnych. Rząd podjął aktywne działania w celu realizacji ˝Założeń...˝.

   Przygotowano projekty ustaw: o dopłatach do oprocentowania kredytów udzielanych na remonty budynków mieszkalnych, o dopłatach do oprocentowania kredytów udzielanych na własne mieszkanie (projekty przygotowane w UMiRM), o kasach oszczędnościowo-mieszkaniowych i wspieraniu przez państwo oszczędzania na cele mieszkaniowe (projekt autorstwa Ministerstwa Finansów). Zostały one przyjęte przez Radę Ministrów w październiku 1999 r. i skierowane do Sejmu (druki sejmowe nr 1457, 1461 i 1449). Projekty te stanowią trzon nowej koncepcji wspomagania budownictwa mieszkaniowego, zakładającej wycofanie kosztownych, a nie dość efektywnych instrumentów (ulgi podatkowe) i skoncentrowanie nakładów na kierunkach priorytetowych.

   W związku z wetem prezydenckim do nowelizacji ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wdrożenie projektowanych rozwiązań w roku bieżącym stało się niemożliwe, miały być one bowiem sfinansowane środkami zaoszczędzonymi przez budżet dzięki likwidacji ulg podatkowych. W Sejmie trwają jednak prace (powołano odpowiednie podkomisje do rozpatrzenia wspomnianych projektów ustaw), należy więc przypuszczać, że w razie powodzenia reformy podatkowej nowe programy będą mogły zostać uruchomione od 2001 r.

   Zmiany aktów prawnych dotyczących wspierania mieszkalnictwa, jakie istotnie ostatnio nastąpiły, są zdecydowanie korzystne dla obywateli (choć niekiedy dodatkowo obciążają budżet państwa). Nowelizacja ustawy z 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz zmianie niektórych ustaw zmieniła konstrukcję tzw. normatywu spłaty kredytu, zastępując przeciętne wynagrodzenie w województwie najniższym wynagrodzeniem w kraju. Dla kredytobiorców oznacza to zmniejszenie miesięcznych spłat, dla budżetu - rozciągnięcie w czasie spłaty kredytów i większe obciążenia z tytułu przejściowego wykupu odsetek. Jednocześnie przedłużono do końca 2002 r. możliwość umorzenia 70% zadłużenia wobec budżetu z tytułu wykupionych odsetek, po spełnieniu określonych w ustawie warunków.

   W ustawie z 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego wprowadzono szereg ułatwień, rozszerzających zakres kredytowania środkami Krajowego Funduszu Mieszkaniowego, poprawiających sytuację towarzystw budownictwa społecznego.

   Odnosząc się do uwag dotyczących wysokości budżetu UMiRM, pragnę zauważyć, że fundusze będące w dyspozycji prezesa urzędu nie są jedynymi przeznaczonymi na wspomaganie budownictwa mieszkaniowego. Trzeba tu uwzględnić także kwoty, o jakie podatnicy pomniejszają, z tytułu ulg mieszkaniowych, należny podatek (w roku 1998 blisko 2 250 000 tys. zł), względnie podstawę opodatkowania (niemal 4 mld zł).

   Odpowiadając na pytania posła Kulasa, uprzejmie przekazuję następujące informacje:

   Pytanie 1. Liczbę mieszkań wybudowanych w Polsce w ciągu ostatnich 10 lat, z podziałem na poszczególne formy budownictwa, podaje tabela zamieszczona w zał. nr 1.*) Należy jednak zaznaczyć, że dane te nie w pełni oddają sytuację w sektorze mieszkaniowym. Na koniec grudnia ubiegłego roku statystyki wykazywały ok. 676,7 tys. mieszkań w budowie. Kontrole przeprowadzane przez organy nadzoru budowlanego stwierdzają, że przeciętnie 20-30% z takich lokali jest w rzeczywistości zamieszkałych (przedłużenie formalnego cyklu budowy jest korzystne ze względów podatkowych).

   Mimo że ogólna liczba mieszkań oddanych do użytku w ubiegłym roku nie wzrosła w stosunku do 1998 r., dane na temat rozpoczętych budów świadczą o pewnym ożywieniu. W 1999 r. rozpoczęto realizację 133 599 mieszkań, tj. o 42,3% więcej niż w roku poprzednim. Wzrosła również liczba pozwoleń na budowę mieszkań w nowych budynkach (o 37,3%).

   Pytanie 2. Potrzeby mieszkaniowe w kraju oszacowano w części ogólnej ˝Założeń polityki mieszkaniowej państwa na lata 1999-2003˝. Mówi się tam, że liczba lokali mieszkalnych jest mniejsza od liczby gospodarstw domowych o ok. 1,5 mln. Co najmniej taka liczba mieszkań powinna więc powstać w ciągu najbliższych 10 lat. Doliczyć do tego należy zapotrzebowanie wynikające ze struktury demograficznej i kresu technicznej trwałości wielu starych budynków.

   Pytanie 3. ˝Założenia polityki mieszkaniowej państwa˝ wyraźnie wskazują zarówno cele polityki mieszkaniowej, jak i sposoby ich osiągnięcia. W części ogólnej, po krótkiej diagnozie aktualnej sytuacji i opisie dotychczasowych dokonań, zapisano podstawowe przesłanki, jakimi zamierza kierować się rząd, oraz sformułowano priorytety działań. Ich realizację zaplanowano w 3 segmentach: zmiany w otoczeniu makroekonomicznym, zmiany w otoczeniu regulacyjnym, strategia wspierania środkami publicznymi. W części szczegółowej opisano natomiast poszczególne programy wspomagające różne sfery mieszkalnictwa.

   Pytania 4 i 5. W ustawie budżetowej na rok 2000, w części 55: Urząd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, zaplanowano wydatki w kwocie 2 060 475 tys. zł, z czego większość (2 037 220 tys. zł) przypada na dział 94: Finanse. Najważniejsze pozycje to:

   - refundacja premii gwarancyjnych od wkładów mieszkaniowych - 1 303 200 tys. zł,

   - wykup odsetek od kredytów mieszkaniowych - 450 002 tys. zł,

   - dotacja dla Krajowego Funduszu Mieszkaniowego - 244 000 tys. zł.

   Środki KFM mogą być z kolei przeznaczone na cele wymienione w ustawie z 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego. Należy dodać, że dotacja budżetowa nie stanowi jedynego źródła zasilania funduszu. Wpływają do niego spłaty udzielonych kredytów, osiąga dochody z odsetek (w roku 1999 wyniosły one 104 820 tys. zł).

   Plana działania KFM (w tym w dziedzinie budownictwa społecznego na wynajem) przedstawia materiał w zał. nr 2*) (źródło: BGK, komentarz do planu finansowego KFM na rok 2000).

   Pytanie 6. W kwestii korzystania ze wzorów, doświadczeń i dokonań państw Unii Europejskiej aktualność zachowują wyjaśnienia zawarte w odpowiedzi na interpelację pana posła Kulasa z 28 lipca 1999 r.

   Sytuacja makroekonomiczna w państwach Unii Europejskiej jest znacząco odmienna od sytuacji polskiej. Dlatego rozwiązania zastosowane, nawet z powodzeniem, w zachodniej Europie nie zawsze mogą być przeniesione do naszego kraju. Przykładem mogłyby tu być systemy oszczędzania kontraktowego, stosowane w Austrii czy Niemczech (Bausparkassen).

   Funkcjonowanie kas oszczędnościowo-budowlanych w innych krajach, w tym w krajach środkowowschodniej Europy, zostało poddane szczegółowej analizie. Wyniki z tej analizy zostały wykorzystane w projekcie nowego systemu oszczędzania kontraktowego na cele mieszkaniowe (opisanego szerzej w rozdziale 5.2. ˝Założeń polityki mieszkaniowej...˝).

   Doświadczenia zachodnioeuropejskie mogą w pewnych przypadkach stanowić cenną pomoc. Przykładem jest tu chociażby program ˝Własne mieszkanie˝, zawarty w ˝Założeniach polityki mieszkaniowej państwa...˝. Inspiracją dla niego był podobny system funkcjonujący w Hiszpanii. Sprawdzone rozwiązania europejskie wykorzystywane są też w zakresie ochrony lokatorów i w systemie dodatków mieszkaniowych. Wzorce niemieckie legły wreszcie u podstaw wdrażanego w Polsce systemu banków hipotecznych i listów zastawnych.

   Stała obserwacja kierunków, w jakich zmierza polityka mieszkaniowa innych krajów, z pewnością więc ma znaczenie dla rozwoju budownictwa mieszkaniowego w Polsce.

   Pytanie 7. Ewentualne zwiększenie nakładów budżetowych w latach przyszłych będzie zależało od ogólnej sytuacji gospodarczej kraju. Rząd podejmuje i będzie podejmował liczne działania na rzecz poprawy tej sytuacji - ich opisywanie przekraczałoby ramy niniejszej odpowiedzi.

   Jak pokazuje doświadczenie, prosty wzrost nakładów budżetowych na mieszkalnictwo przekłada się bezpośrednio na wzrost efektów rzeczowych. Widać to na przykładzie ulg budowlanych w podatku dochodowym od osób fizycznych, które nie spowodowały przyrostu liczby mieszkań oddanych do użytku. Zachodzi więc potrzeba przebudowy instrumentarium finansowego w celu jego dostosowania do prorozwojowego modelu finansów publicznych. Nowy zestaw form wsparcia - instrumentów polityki mieszkaniowej - musi charakteryzować:

   - maksymalizacja efektywności wydatków z budżetu,

   - lepsze adresowanie pomocy państwowej,

   - koncentracja wydatków na priorytetowych zadaniach,

   - dostosowanie form interwencji do zamierzonych celów,

   - wykorzystanie i promocja rynkowych systemów finansowania.

   Mam nadzieję, że powyższe wyjaśnienia usatysfakcjonują pana posła Jana Kulasa.

   Prezes Urzędu Mieszkalnictwa

   Sławomir Najnigier

   Warszawa, dnia 4 kwietnia 2000 r.