Odpowiedź podsekretarza stanu

w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 3578

w sprawie organizacji i programu działań interwencyjnych Agencji Rynku Rolnego na rynku płodów rolnych

   Szanowny Panie Marszałku! Stosownie do pisma pana marszałka (znak SPS-0202-3578/00) przekazującego interpelację posła Jana Kulasa w sprawie organizacji i programu działań interwencyjnych Agencji Rynku Rolnego na rynkach płodów rolnych, przedkładam odpo-wiedź na powyższą interpelację.

   W 1999 r. wprowadzono istotne zmiany w sposobach interwencyjnego oddziaływania państwa na rynki rolne. Dotyczyło to przede wszystkim rynku zbóż konsumpcyjnych (pszenicy i żyta) oraz mleka w proszku i skrobi ziemniaczanej. Interwencją z zastosowaniem dotychczas prowadzonych form (interwencyjne zakupy i sprzedaż) objęte były także inne rynki - wieprzowiny, masła i miodu. Ustalanie zakresu i sposobów na poszczególnych rynkach poprzedzone było negocjacjami strony rządowej ze stroną związkową, zakończonymi podpisaniem protokołu ustaleń w dniu 29 maja 1999 r.

   Efekty prowadzonych działań interwencyjnych:

   Interwencyjny skup żywca wieprzowego ARR prowadziła od 1 lutego do 30 czerwca 1999 r. Skupiono 120 tys. ton półtusz wieprzowych pochodzenia krajowego. Uruchomiony przez ARR interwencyjny wykup nadwyżek wieprzowiny już w pierwszych tygodniach działań interwencyjnych zahamował utrzymującą się od września 1998 r. spadkową tendencję cen skupu trzody chlewnej. Według danych GUS w lutym 1999 r. średnia cena skupu trzody chlewnej wzrosła o 17,8% do poziomu 2,90 zł/kg. Na wzrost średniej ceny wieprzowiny duży wpływ miał udział zakupów ARR w skupie ogółem, który w pierwszym miesiącu interwencji wynosił około 53%. W okresie prowadzonych działań przeciętna cena skupu trzody chlewnej ustabilizowała się na poziomie około 2,80 zł/kg. Rosnący trend cen skupu po zakończeniu interwencji dowodzi, że interwencja prowadzona na rynku żywca wieprzowego spełniła zadanie.

   W 1999 r. wprowadzone zostały nowe formy interwencji w postaci dopłat bezpośrednich dla producentów zbóż towarowych (pszenicy i żyta) oraz dopłat do eksportu (mleko odtłuszczone w proszku i skrobia ziemniaczana).

   Dopłaty bezpośrednie dla producentów zbóż

   Nowa forma interwencji państwa na rynku zbóż polegała na stosowaniu w skupie ustalonej ceny minimalnej pszenicy (450 zł/t) i żyta (320 zł/t), spełniających określone parametry jakościowe, oraz dopłat dla producentów wynoszących:

sierpień

wrzesień

październik

pszenica (zł/t)

60

70

90

żyto (zł/t)

40

55

70

   Dla podmiotów skupowych uczestniczących w tym systemie wprowadzono wysokie preferencje kredytowe na skup i przechowywanie zbóż. Oprocentowanie kredytów dla przedsiębiorstw wynosiło 5% w sierpniu, 6% we wrześniu i 7% w październiku.

   Nowy system interwencji państwa na rynku zbóż ukierunkowany został na bezpośrednie wspieranie producentów zbóż (ochronę dochodów) poprzez znaczne zwiększenie zakresu interwencji w porównaniu z latami poprzednimi oraz udzielanie dopłat rolnikom do ceny skupu. Ten system interwencji skuteczniej niż dotychczas stosowane stabilizuje rynek zbóż, co wyraża się mniejszymi niż w poprzednich latach wahaniami cen rynkowych w całym sezonie produkcyjnym i kształtowaniem właściwej wysokości cen w poszczególnych okresach sezonu (chodzi o odwrócenie obserwowanego w okresie trzech ostatnich lat zjawiska, gdy ceny zbóż w maju i czerwcu były niższe niż po zbiorach). Wprowadzenie nowego systemu interwencji jest ponadto działaniem w kierunku stopniowego dostosowywania do rozwiązań w UE, gdzie następuje obniżenie cen rynkowych do poziomu cen światowych z jednoczesnym zwiększeniem roli płatności bezpośrednich w kreowaniu dochodów rolniczych.

   Łącznie działaniami interwencyjnymi po zbiorach w 1999 r. objęto ok. 3,2 mln ton zbóż, w tym: ok. 2,7 mln ton pszenicy i ok. 0,5 mln ton żyta, a więc dwa razy więcej w porównaniu z latami 1997 i 1998.

   Skup realizowało 679 przedsiębiorców w 990 magazynach.

   Generalnie nowa forma interwencji wpłynęła stabilizująco na ceny skupu, zapewniając jednocześnie opłacalność produkcji zbóż towarowych przy pomocy bezpośrednich dopłat kompensujących obniżenie cen rynkowych. Stworzyła także warunki dla poprawy opłacalności przechowalnictwa i przetwórstwa zbóż. Ponadto, poza ww. korzyściami odczuwanymi przez bezpośrednich uczestników rynku, wdrożona w bieżącym roku forma działań interwencyjnych umożliwiła poprawę efektywności wykorzystania środków budżetowych poprzez zwiększenie skali interwencji przy mniejszym zaangażowaniu środków finansowych. Skupem interwencyjnym w 1999 r. objęto 2-krotnie większą ilość zbóż w porównaniu z latami poprzednimi.

   Dopłaty do eksportu

   Stosowane przez ARR dopłaty do eksportu odtłuszczonego mleka w proszku (OMP) bardzo ożywiły rynek mleka. W programie działań interwencyjnych na 1999 r. były środki na dopłaty do około 60 tys. ton OMP w wysokości 105 mln zł. Wysokość dopłat była przedmiotem przetargów. ARR zawarła umowy na eksport z dopłatami na 46 tys. ton mleka w proszku, z czego wyeksportowano 41,5 tys. ton. Według oceny przedsiębiorców i spółdzielczości mleczarskiej interwencja na rynku mleka w bieżącym roku jest oceniana bardzo pozytywnie. Dopłaty umożliwiły eksport OMP, bowiem w 1999 r. ceny światowe tego produktu były bardzo niskie (w sierpniu bieżącego roku za OMP w portach Europy Zachodniej płacono 1230 USD/t na FOB, tj. ok. 5 zł/kg). Na rynku krajowym były one w tym okresie wyższe i wynosiły 5,58 zł/kg.

   W programie interwencji przewidziano 12,5 mln zł na dopłaty do eksportu skrobi ziemniaczanej. Zorganizowano dwa przetargi, w wyniku których umowami objęto 23,8 tys. ton skrobi, z czego przedsiębiorcy wyeksportowali 20,4 tys. ton. Dopłaty umożliwiły eksport, gdyż ceny na rynku światowym były niskie.

   Zgodnie z rocznym programem działań interwencyjnych ARR w 1999 r. interwencją objęty był również rynek miodu. Interwencyjne zakupy miodu realizowało 20 przedsiębiorców wybranych w drodze przetargu, którzy zakupili ok. 1,6 tys. ton miodu.

   Należy podkreślić, że wprowadzony w roku ubiegłym system interwencji na rynku zbóż został pozytywnie oceniony przez rolników, gdyż ogólna zapłata (cena minimalna + dopłata), jaką otrzymywali za sprzedane zboże w ramach interwencji, była satysfakcjonująca. Także przedsiębiorstwa skupowe przekonują się, mimo początkowych oporów, do tego systemu. Uwzględniając korzyści osiągnięte w wyniku wprowadzenia skupu zbóż z dopłatą bezpośrednią, uznano, że w roku bieżącym ta forma interwencji będzie kontynuowana.

   W celu sprawnego funkcjonowania skupu w ramach tego systemu już od pierwszych dni jego obowiązywania oraz uniknięcia perturbacji, jakie występowały w pierwszym miesiącu skupu w roku ubiegłym, odpowiednio wcześniej podjęto prace związane z opracowaniem, uzgodnieniem i zatwierdzeniem rocznego programu działań interwencyjnych ARR na 2000 r. Aktualnie program rozpatrywany jest przez Radę Ministrów.

   Projekt rocznego programu działań interwencyjnych ARR na 2000 r. zakłada, że skup zbóż (pszenicy i żyta) realizowany będzie przez przedsiębiorców za środki pochodzące z preferencyjnego kredytu skupowego z jednoczesnym udzieleniem przez ARR dopłat bezpośrednich dla producentów. W tym systemie przewiduje się objąć interwencją 3300 tys. ton pszenicy i 700 tys. ton żyta w okresie od 15 lipca do 30 października br. Umowy na kredyty skupowe będą zawierane przez banki z przedsiębiorcami, którzy podpiszą stosowne umowy z ARR na realizację skupu zbóż z dopłatą bezpośrednią dla producentów, w ramach limitów dopłat do oprocentowania nowo uruchamianych kredytów skupowych. Minimalna partia jednorazowej dostawy, jednego rodzaju zboża w tym systemie wynosić będzie 3 tony.

   Przedsiębiorcy wybierani będą w drodze przetargów organizowanych przez oddziały terenowe ARR. Przedsiębiorcy zobowiązani również będą do stosowania cen nie niższych niż ceny minimalne określone na 2000 r., tj.:

   - 480 zł/t pszenicy,

   - 330 zł/t żyta.

   W celu równomiernego rozłożenia podaży zbóż w okresie zbiorów, podobnie jak w roku ubiegłym, proponuje się wzrastający poziom dopłat w układzie miesięcznym, tj.:

lipiec/sierpień

wrzesień

październik

pszenica

70 zł/t

80 zł/t

100 zł/t

żyto

45 zł/t

50 zł/t

80 zł/t

   Dopłaty bezpośrednie będą pomniejszane, gdy cena skupu pszenicy płacona przez przedsiębiorcę przekroczy 480 zł/tonę, natomiast żyta 330 zł/tonę, tj. gdy należność za sprzedane zboże (cena + dopłata) przekroczy poziom:

pszenica

żyto

lipiec/sierpień

550 zł/t

375 zł/t

wrzesień

560 zł/t

380 zł/t

październik

580 zł/t

410 zł/t

   Dopłat dokonywać będą oddziały terenowe ARR za pośrednictwem wybranych w drodze przetargu banków.

   Jako działanie uzupełniające system zakupów zbóż za środki kredytowe z bezpośrednimi dopłatami ARR dla producentów agencja przewiduje możliwość dokonania bezpośrednich zakupów interwencyjnych zbóż za środki ARR w ilości: ok. 150 tys. ton pszenicy i ok. 100 tys. ton żyta. Prowadzenie zakupów pszenicy i żyta za środki agencji umożliwi zbycie zbóż tym producentom, którzy nie będą mieli możliwości dokonać ich sprzedaży przedsiębiorcom uczestniczącym w skupie za środki kredytowe.

   Zakupy zbóż prowadzone będą w okresie listopad-grudzień według cen interwencyjnych określonych na 2000 r., tj. 480 zł/tonę pszenicy i 330 zł/tonę żyta, bez udzielania dopłat bezpośrednich producentom.

   W związku z zobowiązaniami podjętymi przez stronę polską w trakcie wstępnej fazy negocjacji z Unią Europejską, proponuje się wprowadzić obowiązek stosowania w skupie interwencyjnym w 2000 r. realizowanym za środki ARR minimalnej partii dostawy zbóż na poziomie 10 ton.

   W końcowej fazie są też prace związane z przygotowaniem szczegółowych zasad skupu zboża ze zbiorów 2000 r. z dopłatami ARR.

   Środki finansowe niezbędne na działania interwencyjne

   Agencja Rynku Rolnego w 2000 r. zakłada wpływy w wysokości 1 043 666 tys. zł, zaś wydatki na kwotę 1 099 581 tys. zł, z tego:

   - planowane wydatki na działania interwencyjne - 824 200 tys. zł,

   - dopłaty ogółem (bezpośrednie + eksportowe) - 431 000 tys. zł,

   - wydatki na pokrycie zobowiązań (spłata kredytu i odsetek) - 178 189 tys. zł,

   - wydatki na utrzymanie zapasów i inne - 107 192 tys. zł.

   Przedstawiony poziom planowanych wpływów oraz niezbędnych wydatków wskazuje, że w 2000 r. w ramach realizacji przedłożonego projektu programu wystąpi niedobór środków finansowych w wysokości ok. 55 915 tys. zł.

   Projekt programu nie zakłada spłaty kredytów bankowych zaciągniętych w latach poprzednich w wysokości 450 mln zł, a jedynie ich restrukturyzację. Wysokie obciążenie finansowe agencji, związane z wcześniej zaciągniętymi kredytami bankowymi oraz kosztami dalszej ich restrukturyzacji, rzutuje na jej kondycję finansową. W przypadku nieuzyskania dodatkowych środków na pokrycie deficytu niezbędne będzie zaciągnięcie kolejnego kredytu bankowego na sfinansowanie części wydatków przewidzianych w przedłożonym projekcie.

   Skuteczność interwencji ARR na 2000 r. na podstawowych rynkach rolnych jest uzależniona od wysokości środków finansowych będących w dyspozycji ARR, jak również od uregulowań chroniących przed nadmiernym importem produktów rolnych i ich przetworów, zwłaszcza tych, które są przedmiotem interwencji.

   Agencja Rynku Rolnego jest państwową jednostką organizacyjną. Została utworzona na mocy ustawy Sejmu RP z 7 czerwca 1990 r., znowelizowanej 2 lutego 1996 r. Zadaniem agencji jest realizowanie polityki interwencyjnej państwa, mającej na celu stabilizację rynku rolnego oraz ochronę dochodów producentów rolnych.

   Zadania ARR realizowane są za pomocą centrali agencji z siedzibą w Warszawie i siedmiu oddziałów terenowych o następującym terytorialnym zasięgu ich działania:

   Warszawa, woj.: mazowiecie i łódzkie.

   Olsztyn, woj.: warmińsko-mazurskie i podlaskie.

   Lublin, woj.: lubelskie, świętokrzyskie i podkarpackie.

   Katowice, woj.: śląskie, opolskie i małopolskie.

   Wrocław, woj.: dolnośląskie i lubuskie.

   Poznań, woj.: wielkopolskie i kujawsko-pomorskie.

   Szczecin, woj.: zachodniopomorskie i pomorskie.

   Jednocześnie uprzejmie informuję pana marszałka, że w związku z potrzebą dostosowania działalności Agencji Rynku Rolnego do sposobu realizacji polityki interwencyjnej w krajach Unii Europejskiej, podjęto prace związane z nowelizacją ustawy o ARR. Obecnie prace te są na etapie uzgodnień wewnętrznych w ministerstwie.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Ryszard Brzezik

   Warszawa, dnia 11 kwietnia 2000 r.