Odpowiedź ministra środowiska

na interpelację nr 3590

w sprawie projektu ustawy o odpadach

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pani poseł Elżbiety Szparagi dotyczącą projektu ustawy o odpadach, przesłaną przy piśmie z dnia 23 marca br. znak SPS-0202-3590/00, przedstawiam poniższe stanowisko w poruszonych kwestiach.

   W projekcie rządowym ustawy o odpadach w rozdziale 2 ˝Zasady gospodarowania odpadami˝ w art. 6 nałożono na wytwórcę odpadów obowiązek stosowania takich sposobów produkcji i form usług lub surowców i materiałów, które zapobiegają powstawaniu odpadów albo pozwalają utrzymać na możliwie najniższym poziomie ich ilość, a także zmniejszają uciążliwość bądź zagrożenie ze strony odpadów dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska, nakładając jednocześnie na każdego posiadacza odpadów (art. 7) obowiązek pozbywania się odpadów w sposób zgodny z zasadami gospodarowania odpadami, wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami. Posiadacz odpadów jest zatem obowiązany w pierwszej kolejności do odzysku, a jeżeli odzyskanie odpadów ze względów ekologicznych, technologicznych lub ekonomicznych jest niemożliwe, to odpady te należy unieszkodliwić w sposób zgodny z wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami. Odpady, których nie udało się odzyskać, powinny być tak unieszkodliwiane, aby składowane były wyłącznie te odpady, których unieszkodliwienie w inny sposób było niemożliwe ze względów ekologicznych, technologicznych lub ekonomicznych.

   Art. 50 projektu ustawy jest natomiast przeniesieniem obowiązku, który nakłada obecnie na organy administracji publicznej art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (DzU z 1994 r. nr 49, poz. 196, z późn. zm.), który brzmi: ˝Organy administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego zapewniają warunki niezbędne do realizacji zasady zrównoważonego rozwoju oraz przestrzegania przepisów o ochronie środowiska na terenie objętym właściwością tych organów przez podległe im i nadzorowane przez nie jednostki organizacyjne˝.

   Obowiązkiem administracji samorządowej jest tworzenie polityki rozwoju regionu. W zakresie ochrony środowiska przed odpadami takim narzędziem mają być plany gospodarki odpadami, które są częścią programów ochrony środowiska, określonych w projekcie ustawy o ochronie środowiska. Jednym z obowiązków nakładanych na Polskę - jako przyszłego członka Unii Europejskiej - jest utworzenie i utrzymanie zintegrowanej i wystarczającej w skali kraju sieci urządzeń i instalacji do unieszkodliwiania odpadów. W świetle zaproponowanych przepisów nie jest obowiązkiem administracji samorządowej fizyczne stworzenie takiej sieci, ale tworzenie warunków, które pozwolą na jej powstanie. Temu celowi mają służyć m.in. plany gospodarki odpadami.

   W związku z powyższym nie można twierdzić, że projekt ustawy o odpadach przerzuca odpowiedzialność za gospodarkę odpadami z posiadacza odpadów na samorządy gminne i powiatowe. Każdy, zarówno posiadacz jak i administracja publiczna, ma określone obowiązki. Ich podział jest podobny jak w obecnie obowiązującym prawie.

   Poniżej przedstawiam odpowiedzi na konkretne pytania pani poseł.

   1. Czy w tak krótkim okresie czasu, jaki przewiduje do wejścia w życie projekt ustawy, tj. do 31 grudnia 2000 r., zostaną stworzone warunki do wykonywania obowiązków z niego wynikających?

   Projekt ustawy o odpadach nie nakłada nowych obowiązków na samorządy w stosunku do obecnie obowiązujących. Wobec tego trudno jest mówić o stwarzaniu warunków do wykonywania obowiązków z niej wynikających. Wyraźnie tylko zaakcentowano, że plany gospodarki odpadami jako część programów ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju uchwalane są przez wszystkie jednostki samorządu terytorialnego - gminę, powiat, województwo.

   2. Dlaczego w projekcie ustawy poza niewątpliwie słusznymi regulacjami w zakresie gospodarowania odpadami pominięto milczeniem organizację finansowania tej gospodarki?

   Projekt ustawy o odpadach jest jednym z elementów nowego prawodawstwa w ochronie środowiska przygotowywanego przez Ministerstwo Środowiska. Ustawą, która ma regulować kwestie wspólne dla wszystkich elementów środowiska, jest ustawa o ochronie środowiska. Tam znalazły się przepisy dotyczące opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska, w tym opłaty za składowanie odpadów. Nowe instrumenty ekonomiczne, tj. opłaty produktowe i opłaty depozytowe, ma wprowadzić ustawa o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej. Łącznie tworzą więc one podstawy prawne do sprawnego funckjonowania gospodarki odpadami.

   3. Dlaczego pan minister nie zaproponował wprowadzenia systemu podobnego do tych, które funkcjonują w krajach zachodnich, opartego na tzw. opłatach produktowych obciążających producentów opakowań?

   Jak wskazano w odpowiedzi na pytanie nr 2, został zaproponowany taki system w projekcie ustawy o obowiązkach przedsiębiorstw w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej.

   4. Dlaczego przy takiej samej cenie np. coca-coli w Polsce i innych krajach EWG nie ma w Polsce obowiązku odprowadzania na specjalny fundusz opłaty opakowaniowej?

   W krajach Unii Europejskiej obowiązuje dyrektywa Rady i Parlamentu Europejskiego 94/62/EC z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (OJ L 365 31.12.94 p.10), zwana dalej dyrektywą opakowaniową. Nakłada ona na kraje członkowskie pewne obowiązki, m.in. uzyskania określonych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych, pozostawiając do decyzji poszczególnych krajów sposób wypełnienia tego obowiązku. Wskazuje ona również na konieczność wprowadzenia odpowiednich instrumentów ekonomicznych, nie precyzując jednak ich rodzaju. Wobec tego w wielu krajach Unii Europejskiej nałożono na producentów stosujących opakowania do pakowania własnych wyrobów obowiązek odzysku i poddania recyklingowi określonej ilości odpadów opakowaniowych. Producenci mają prawo wykonywać ten obowiązek samodzielnie lub poprzez organizację zaakceptowaną przez upoważniony organ administracji publicznej. W ten sposób powstała np. w Niemczech DSD (Duales System Deutschland) lub w Austrii - ARA (Altstoff Recycling Austria). Przedsiębiorcy, którzy przystąpili do tych systemów, wpłacają określone opłaty na rzecz tych organizacji, które wypełniają w imieniu przedsiębiorców nałożone przez państwo obowiązki. Są to firmy prywatne i państwo nadzoruje ich działalność, nie tworząc jednak specjalnego funduszu opłaty produktowej. Ww. projekt ustawy wprowadza podobny mechanizm. Dopiero w przypadku niewywiązania się przez przedsiębiorcę lub organizację z nałożonych na nich obowiązków w zakresie uzyskania określonych poziomów recyklingu i odzysku będą one zobowiązane do zapłacenia opłat produktowych. Z opłat tych, zarządzanych przez narodowy i wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, będą wspomagane gminy w ich działaniach na rzecz zorganizowania selektywnej zbiórki odpadów opakowaniowych.

   5. Czy wobec dużych obciążeń finansowych samorządów związanych z przejęciem zadań z zakresu funkcjonowania oświaty, jak i walki z bezrobociem samorządy wytrzymają kolejne obciążenia, jakie wynikają z przepisów ujętych w projekcie ustawy o odpadach?

   Art. 90 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (DzU z 1994 r. nr 49, poz. 196, z późn. zm.) stanowi, że minister właściwy do spraw środowiska, sejmiki województw oraz rady powiatów i gmin są zobowiązani do opracowania programów zrównoważonego rozwoju ochrony środowiska, wynikających z polityki ekologicznej państwa. Ich częścią powinny być również plany gospodarki odpadami. Ponadto art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o odpadach (DzU nr 96, poz. 592 i nr 88, poz. 554 oraz z 1998 r. nr 106, poz. 668) stanowi, że gmina realizuje zadania związane z racjonalnym gospodarowaniem odpadami komunalnymi według przyjętego przez radę gminy programu ochrony środowiska w gminie. Oznacza to, że już dzisiaj samorządy wszystkich szczebli są zobowiązane do sporządzania planów gospodarki odpadami i wiele z nich realizuje to zadanie. Projekt ustawy uszczegółowia jedynie wymagania stawianie takim planom - zgodnie z przepisami Unii Europejskiej. W zakresie wydawania zezwoleń obowiązki gmin zostaną zmniejszone. W Ministerstwie Środowiska już rozpoczęto, w ramach tzw. porozumienia bliźniaczego, przygotowania do opracowania krajowego planu gospodarki odpadami. Przewiduje się ścisłą współpracę w tym zakresie z województwami, tj. zarówno administracją rządową, jak i samorządową. Współpraca ta będzie obejmowała również szkolenia, o czym zostali powiadomieni zarówno wojewodowie, jak i marszałkowie województw.

   Z poważaniem

   Minister

   Antoni Tokarczuk

   Warszawa, dnia 7 kwietnia 2000 r.