Odpowiedź sekretarza stanu

w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 3696

w sprawie pominięcia robót budowlanych w wykazie prac szkodliwych uprawniających do wcześniejszej emerytury

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pańskie wystąpienie z dnia 5 kwietnia 2000 r. (znak SPS-0202-3696/00), dotyczące interpelacji posła Zbigniewa Janowskiego w sprawie wykazu prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, chciałbym przede wszystkim przypomnieć, iż w obszarze regulującym prawo do przechodzenia na wcześniejsze emerytury różnych grup zawodowych wciąż istnieją tzw. stare przepisy obejmujące różne grupy pracowników w zależności od ich wieku i stażu ubezpieczeniowego oraz stażu w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze.

   Wszystkie bowiem osoby urodzone przed 1949 r. pozostały w starym systemie emerytalnym. W szczególności zachowują one prawo do uznania pracy wymienionej w rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. za pracę uprawniającą do wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej (po spełnieniu wymienionych w starych przepisach warunków). Prawo to zachowują również osoby, które warunki powyższe spełnią do 2006 r., oraz posiadające wystarczająco długi staż pracy (zob. art. 46-50 i 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS). Zmiana przepisów dotyczy zatem pracowników, którzy mają przed sobą jeszcze długą karierę zawodową, zaś oferowane im rozwiązania to:

   - emerytury pomostowe (dla osób wykonujących prace z nowego wykazu prac w szczególnych warunkach i o szczególnych charakterze),

   - rekompensaty (dla osób spoza tego wykazu, legitymujących się określonym stażem pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnych charakterze),

   - przeszkolenia.

   Komisja Ekspertów tworząca nowy wykaz początkowo rzeczywiście opracowała wykaz rodzajów prac w podziale na branże. Po opublikowaniu pierwszego raportu odbyły się jednak konsultacje z ekspertami wytypowanymi przez związki zawodowe, wpłynęło także wiele udokumentowanych medycznie odwołań. Komisja dokładnie je przeanalizowała i zmieniła lub uściśliła niektóre z punktów wykazu. Rezultatem odwołań było m.in. zrezygnowanie z przyporządkowania rodzajów prac określonym branżom.

   W wykazie umieszczono wiele prac wykonywanych w budownictwie i w produkcji materiałów budowlanych. Są to:

   - prace operatorów żurawi wieżowych, do obsługi których wymagane są uprawnienia kategorii IŻ (tabela B, poz. 10),

   - prace przy ręcznym załadunku i wyładunku pieców komorowych wyrobami ogniotrwałymi (tabela A, poz. 24),

   - prace przy ręcznym załadunku i rozładunku wyrobów ceramicznych na wózki piecowe (tabela A, poz. 25),

   - formowanie wyrobów ogniotrwałych przy użyciu ręcznych narzędzi wibracyjnych (tabela A, poz. 26),

   - prace przy ręcznym formowaniu, odlewaniu, czyszczeniu i szkliwieniu wyrobów ceramicznych (tabela A, poz. 27).

   Do prac w szczególnych warunkach zostały zaliczone również:

   - prace bezpośrednio przy przetwórstwie materiałów zawierających azbest i prace rozbiórkowe związane z ich usuwaniem (tabela A, poz. 41),

   - spawanie łukowe i cięcie termiczne w pomieszczeniach o bardzo małej kubaturze z utrudnioną wentylacją (tabela A, poz. 37),

   - malowanie, nitowanie i montowanie elementów wyposażenia w pomieszczeniach o bardzo małej kubaturze z utrudnioną wentylacją (tabela A, poz. 38).

   Jeśli prace takie wykonywane są w branży budownictwa i występują czynniki ryzyka opisane w tabeli, to prace te mogą być również zaliczone do prac w szczególnych warunkach.

   W czasie prac nad odwołaniami przesyłanymi przez związki zawodowe Komisja Ekspertów brała pod uwagę wszystkie udokumentowane medycznie wnioski. Komisja nie mogła rozpatrywać pism, które były jedynie protestami bez dołączonych ekspertyz medycznych potwierdzających występowanie w środowisku pracy nieusuwalnych zagrożeń predestynujących pracę do zakwalifikowania jej do prac w szczególnych warunkach. Pan Mieczysław Pałka, który opracował ekspertyzę dla branży budowlanej, został wskazany jako ekspert znający specyfikę prac wykonywanych w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych, zatem jego opracowanie było uznane za spełniające wymogi solidnej ekspertyzy.

   Nie podzielam poglądu pana posła Janowskiego w sprawie ˝pozorowania˝ dialogu z partnerami społecznymi w kwestii emerytur pomostowych. W wyniku rozmów ustalono, które z elementów propozycji przedstawionej przez rząd można uznać za przyjęte bez zastrzeżeń, które powinny podlegać dalszym negocjacjom, a w których punktach stanowiska stron są rozbieżne. Uważam, że nie można uznać rozmów za niepotrzebne tylko dlatego, że ich przebieg miał w zasadzie charakter niekonfrontacyjny.

   Chciałbym także przypomnieć, że zgodnie z uzgodnieniami podjętymi na spotkaniu 25 czerwca 1999 r. wszystkie zainteresowane branże prowadziły rozmowy wspólnie. Zadecydował o tym fakt, że propozycje skierowane do wszystkich branż są jednakowe, mimo iż jednocześnie pozwalają wziąć pod uwagę różne kryteria wiekowe i stażowe uprawniające do wcześniejszej emerytury w starym systemie. Odrębne ˝podstoliki˝ zbierały się jedynie w przypadku grup znajdujących się w specyficznej sytuacji, np. marynarzy, wśród których większość pływa pod tzw. tanimi banderami, czyli nie jest objęta polskim prawem ubezpieczeniowym.

   W załączeniu przesyłam końcowy raport Komisji Ekspertów przekazany w lutym 2000 r.*)

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Ewa Lewicka

   Warszawa, dnia 27 kwietnia 2000 r.