Odpowiedź ministra obrony narodowej

na interpelację nr 3705

w sprawie poboru do wojska rolników prowadzących gospodarstwo rolne

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Marka Kaczyńskiego w sprawie poboru do wojska poborowych faktycznie prowadzących gospodarstwa rolne (3705), uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.

   Odnosząc się do pierwszego pytania w kwestii nowelizacji ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, pragnę poinformować, iż w opinii Ministerstwa Obrony Narodowej nowelizacja wspomnianej ustawy dokonana ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (DzU nr 50, poz. 500) była w pełni zasadna. Powrót do przepisów obowiązujących uprzednio jest niecelowy i społecznie nieuzasadniony, zwłaszcza w związku z koniecznością przestrzegania konstytucyjnej zasady równego traktowania obywateli względem obowiązków wobec państwa.

   Należy jednak zwrócić uwagę, że zmiana powyższej ustawy, dokonana w dniu 7 maja 1999 r., zniosła odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na prowadzenie gospodarstwa rolnego oraz z tytułu bycia tzw. jedynym żywicielem rodziny. Odstąpienie od tych odroczeń podyktowane zostało zasadą przestrzegania równości w zakresie spełniania powszechnego obowiązku służby wojskowej przez wszystkich obywateli. W tym przypadku przyjęto założenie, że wykonywanie jakiegokolwiek zawodu nie powinno stanowić tytułu do odroczenia służby wojskowej, w tym również ze względu na prowadzenie gospodarstwa rolnego. Uprzywilejowanie poborowych - rolników prowadziłoby w konsekwencji do naruszenia zasady powszechności spełnienia obowiązku służby wojskowej, gdyż z przywileju odroczenia służby wojskowej (a de facto przywileju jej nieodbycia) nie korzystają inne grupy zawodowe.

   Ponadto skrócenie zasadniczej służby wojskowej do 12 miesięcy spowodowało zwiększone potrzeby na poborowych powoływanych do służby. Jednocześnie z każdym rokiem maleje ilość poborowych przeznaczonych do odbycia zasadniczej służby wojskowej, np. w 1995 r. 111 tys., a w 1999 r. ok. 86 tys. poborowych. Sytuacja ta wymusiła konieczność zmian zasad udzielania odroczeń w celu pozyskania niezbędnej ilości poborowych dla zaspokojenia potrzeb osobowych jednostek wojskowych.

   Argumentacja ta spotkała się ze zrozumieniem posłów, którzy w swych wypowiedziach podczas dyskusji oraz głosowania optowali za przyjęciem ustawy, która urzeczywistnia postanowienia art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

   Ponadto informuję, że obowiązujący od dnia 1 lipca 1999 r. przepis art. 39 ust. 3 przedmiotowej ustawy, wprowadził nowy tytuł odroczeniowy ˝ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego˝. Zgodnie z nim prowadzenie gospodarstwa rolnego, ale nie tylko, bo także i innej działalności gospodarczej, również może być traktowane jako ważna sprawa osobista lub rodzinna i stanowić przesłankę do udzielenia odroczenia. Decyzję w tym przedmiocie podejmuje wojskowy komendant uzupełnień na wniosek zainteresowanego poborowego. Zaznaczyć należy, że jest to odroczenie jednorazowe, udzielane na okres od 3 do 12 miesięcy, a ponadto nie można go udzielić, jeżeli spowodowałoby to nieodbycie zasadniczej służby wojskowej.

   Pragnę w tym miejscu zaznaczyć, że przedkładając Wysokiej Izbie projekt omawianych wyżej zmian, wnoszono jednocześnie o wprowadzenie przepisu przejściowego, na mocy którego poborowi korzystający z odroczeń w dniu wejścia w życie znowelizowanych zasad mogliby korzystać z nich na warunkach obowiązujących wcześniej. Propozycja ta nie została przez Sejm uwzględniona i tym samym powstała bardzo trudna sytuacja dla wielu poborowych.

   Odpowiadając na drugie pytanie co do możliwości rozwiązań alternatywnych, uprzejmie informuję pana marszałka, że mając na uwadze powyższe problemy w resorcie obrony narodowej trwają obecnie prace nad przygotowaniem stosownych rozwiązań w kierunku zminimalizowania skutków zmian przepisów w tej materii wprowadzonych ustawą z dnia 7 maja 1999 r. Rozważana jest m.in. możliwość, w myśl delegacji zawartej w art. 46 ust. 4 ustawy, przeniesienia do rezerwy poborowych urodzonych w 1976 i 1977 r., a którzy korzystali z odroczenia zasadniczej służby wojskowej z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu wejścia w życie znowelizowanych zasad udzielania odroczeń, tj. w dniu 1 lipca 1999 r. i spełnialiby obecnie warunki do kontynuowania takiego odroczenia.

   Ponadto resort obrony narodowej prowadzi prace analityczno-studyjne mające na celu wypracowanie zasad odbywania zasadniczej służby wojskowej w kilku okresach, a w tym na stworzenie dogodniejszych możliwości odbywania służby przez poborowych - rolników.

   Natomiast wobec poruszonej w trzecim pytaniu kwestii pragnę zauważyć, iż wprowadzenie elementu rekompensaty dla jednej grupy zawodowej spowodowałoby konieczność rekompensowania utraconych zarobków wszystkim poborowym i byłoby sprzeczne z konstytucyjnym obowiązkiem obrony ojczyzny.

   Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, pozwolę sobie wyrazić nadzieję, że pan marszałek uzna je za satysfakcjonujące.

   Łączę wyrazy szacunku

   Minister

   Janusz Onyszkiewicz

   Warszawa, dnia 20 kwietnia 2000 r.