Odpowiedź ministra pracy i polityki społecznej

na interpelację nr 3726

w sprawie naruszania przez pracodawców, głównie prywatnych, art. 104 § 1 Kodeksu pracy dotyczącego regulaminu pracy

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Andrzeja Słomskiego w sprawie naruszania przez pracodawców, głównie prywatnych, przepisów Kodeksu pracy dotyczących regulaminu pracy, przesłaną przy piśmie z dnia 12 kwietnia 2000 r., znak: SPS-0202-3726/00, uprzejmie informuję, co następuje.

   Pan poseł zwraca uwagę, iż mimo upływu trzech lat od nowelizacji Kodeksu pracy, która dotyczyła m.in. problematyki regulaminu pracy, wielu pracodawców, głównie prywatnych, nie przestrzega obowiązku wprowadzenia regulaminu pracy, dopuszcza się różnego rodzaju nieprawidłowości przy tworzeniu tego aktu zakładowego, traktuje go jako jeszcze jeden dokument, który należy opracować na potrzeby kontroli. Na podstawie informacji napływających od inspektorów pracy i pracowników pan poseł sygnalizuje występowanie nieprawidłowości dotyczących zarówno treści postanowień regulaminów pracy, jak i trybu postępowania związanego z ich wprowadzaniem w życie. Wśród nieprawidłowości występujących przy tworzeniu regulaminów pracy pan poseł wskazuje: ich niedostosowanie do faktycznie funkcjonującego w zakładzie pracy systemu i rozkładu czasu pracy, przepisywanie przepisów Kodeksu pracy i aktów wykonawczych, brak konkretyzacji obowiązków pracowniczych, zamieszczanie postanowień, które powinny być przedmiotem regulaminu wynagradzania. Natomiast nieprawidłowości dotyczących wdrażania regulaminów pracy dowodzą, w ocenie pana posła, występujące często trudności z ustaleniem terminu wejścia regulaminu w życie oraz faktu zapoznania z jego treścią pracowników. Pan poseł zauważa, że regulaminy pracy nie są nigdzie rejestrowane, a pracodawcy nie zapewniają zainteresowanym swobodnego do nich wglądu. Jednocześnie pan poseł stwierdza, że jest wypełniany formalny wymóg włączania do akt osobowych pracowników ich oświadczeń, potwierdzających zapoznanie się z treścią regulaminu w dniu zawarcia umowy o pracę.

   Na tle powyższych ustaleń pan poseł pragnie uzyskać informację, czy pozostaje w zamierzeniach resortu pracy znowelizowanie przepisów Kodeksu pracy o regulaminach pracy oraz stawia pod rozwagę propozycję wydania rozporządzenia wykonawczego, dotyczącego wprowadzania regulaminów pracy, zwłaszcza w małych prywatnych zakładach pracy.

   Ustosunkowując się do przedstawionych informacji o funkcjonowaniu regulaminów pracy, zauważam, że pan poseł nie wiąże występujących nieprawidłowości wyłącznie z niedoskonałością obowiązujących przepisów prawa. Zasadniczym wątkiem interpelacji jest natomiast zwrócenie uwagi na zjawisko nierespektowania lub wadliwego stosowania tych przepisów albo tylko pozornego ich przestrzegania. Problem nieprzestrzegania Prawa pracy, zwłaszcza w sektorze prywatnym, był już przedmiotem niejednej interpelacji poselskiej. Podobnie jak przy okazji wcześniejszych interpelacji, pragnę jeszcze raz uprzejmie wyjaśnić i dobitnie podkreślić, iż minister pracy i polityki społecznej nie ma odpowiednich kompetencji, a także nie dysponuje instrumentami umożliwiającymi bezpośrednie oddziaływanie na stosowanie Prawa pracy w praktyce.

   Instytucją ustawowo powołaną do nadzoru i kontroli przestrzegania Prawa pracy w zakładach pracy jest Państwowa Inspekcja Pracy, podlegająca bezpośrednio Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej. W celu wykonywania tych zadań Państwowa Inspekcja Pracy została wyposażona w odpowiednie uprawnienia i środki działania, takie jak: prawo wizytowania zakładów pracy i żądania informacji niezbędnych w toku prowadzonych kontroli, wydawanie nakazów zobowiązujących do usunięcia stwierdzonych naruszeń Prawa pracy, a także wymierzanie grzywny w drodze mandatu karnego bądź wnioskowanie do kolegium do spraw wykroczeń o wymierzenie kary grzywny za naruszenia tego prawa, mające znamiona wykroczeń przeciwko prawom pracownika. Wyniki kontrolnej działalności Państwowej Inspekcji Pracy są prezentowane Sejmowi RP oraz Radzie Ministrów. Corocznie inspekcja składa sprawozdanie ze swojej działalności wraz z wnioskami dotyczącymi stanu przestrzegania prawa pracy. Ustalenia i wnioski zawarte w tych sprawozdaniach inspirują inicjatywy ustawodawcze upoważnionych organów, w tym także ministra pracy i polityki społecznej. Istotną rolę w dziedzinie nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy odgrywa również Rada Ochrony Pracy, usytuowana przy Sejmie RP, do której zadań należy wyrażanie stanowiska w sprawach objętych przedmiotem działania Państwowej Inspekcji Pracy. W szczególności rada wypowiada się w sprawie programu działalności i zadań tej inspekcji, okresowych ocen jej działalności oraz wniosków wynikających z tych ocen.

   Natomiast w gestii ministra pracy i polityki społecznej pozostaje oddziaływanie na sferę zatrudnienia innymi środkami, zwłaszcza zaś inicjowanie zmian ustawodawczych, odpowiadających potrzebom gospodarczym i społecznym. Podstawowym bowiem zadaniem tego ministra jest realizacja polityki państwa w dziedzinie zatrudnienia i spraw socjalnych, urzeczywistnianej w drodze działalności prawotwórczej. Prowadzone w obecnym czasie prace legislacyjne, dotyczące zmian w Kodeksie pracy mają, w zakresie odnoszącym się do regulaminów pracy, stosunkowo wąski zakres. Dotyczą bowiem wyłącznie podniesienia progu zatrudnienia obligującego pracodawcę do wprowadzenia zarówno regulaminu pracy, jak i regulaminu wynagradzania. Takie ukierunkowanie zmian w przepisach o regulaminach zakładowych ma na celu realizację ustalenia wynikającego z ˝Programu polityki rządu wobec małych i średnich przedsiębiorstw do 2002 r.˝. Chodzi bowiem o to, aby małe firmy (do 20 pracowników), niedysponujące na ogół wyspecjalizowaną kadrą do obsługi spraw pracowniczych i mające ograniczone możliwości korzystania z fachowej obsługi prawnej, zostały odciążone w sprawach zatrudnienia od niektórych czynności o charakterze administracyjnym. Nie przewiduje się natomiast merytorycznych zmian w obecnym unormowaniu przedmiotu regulaminu pracy i zasadach jego wprowadzania w życie. W tym bowiem zakresie ani doktryna Prawa pracy, ani też praktyka nie sygnalizują potrzeby zmiany stanu prawnego, wyłączając jedynie zmiany o charakterze dostosowawczym.

   Nie jest także przewidywane wydanie szczegółowych przepisów wykonawczych dotyczących regulaminu pracy. Pragnę przy tym zwrócić uwagę, iż zakres spraw powierzonych regulaminowi pracy pozostaje zasadniczo niezmieniony od 1975 r. Zmiana Kodeksu pracy, dokonana ustawą z 2 lutego 1996 r., polegała bowiem głównie na zastąpieniu ustawową regulacją wcześniej obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1975 r. w sprawie regulaminów pracy oraz zasad usprawiedliwiania nieobecności w pracy i udzielania zwolnień od pracy (DzU nr 49, poz. 299 ze zm.). Problem, czy odpowiednio uszczegółowione przepisy wykonawcze towarzyszące regulacji ustawowej mogłyby służyć upowszechnieniu i prawidłowemu funkcjonowaniu regulaminów pracy, jest wielce dyskusyjny. Nie należy bowem zapominać, że zasadniczo prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy wynikają z norm ustawowych, natomiast na szczeblu pracodawcy w regulaminie pracy zachodzi potrzeba unormowania tylko problemów wewnętrznej organizacji i porządku pracy, które nie nadają się do powszechnej regulacji, gdyż dotyczą obszaru własnych kompetencji pracodawcy i polegają na dostosowaniu niektórych regulacji o charakterze ogólnym do potrzeb i warunków funkcjonowania danej firmy. Takiemu zapotrzebowaniu ogólnie obowiązujące przepisy, bez względu na rangę, jaka zostałaby im nadana, nie są w stanie sprostać. W poprzednim stanie prawnym, wobec przygniatającej przewagi państwowych i społecznych zakładów pracy, było usprawiedliwione tworzenie szczegółowych przepisów zmierzających do ujednolicenia zasad organizacji i porządku pracy w tych zakładach. W obecnych warunkach z oczywistych powodów nie obserwuje się takiego oczekiwania ze strony pracodawców.

   Z szacunkiem

   Minister

   Longin Komołowski

   Warszawa, dnia 5 maja 2000 r.