Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 3735

w sprawie finansowania jednostek samorządu terytorialnego od 2001 r.

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przy piśmie z dnia 13 kwietnia br., nr SPS-0202-3735/00, interpelacją pana posła Stanisława Pawlaka w sprawie nowej ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego uprzejmie informuję:

   Określenie źródeł dochodów jednostek samorządu terytorialnego wymaga przeprowadzenia szczegółowej analizy i oceny funkcjonowania dotychczasowego systemu finansowania jednostek samorządu terytorialnego. W stosunku do gmin analizę taką przeprowadzono na przestrzeni kilku lat. Ministerstwo Finansów przeanalizowało dochody i wydatki budżetów gmin w stosunku do PKB, dochodów oraz wydatków budżetu państwa w latach 1992-1998. Jak wynika z analizy, w omawianym okresie znacznie zostały zwiększone transfery z budżetu państwa do budżetów gmin. Wzrost znaczenia dotacji celowych związany był ze zmianami systemowymi, jakie miały miejsce w minionym okresie (wprowadzenie dotacji na wypłatę dodatków mieszkaniowych, zwiększenie dotacji na zadania własne z zakresu dofinansowania inwestycji szkół i placówek oświatowych).

   Wprowadzona od 1 stycznia 1999 r. reforma administracji publicznej i utworzenie nowych jednostek samorządu terytorialnego wymagają również ciągłego monitorowania sytuacji finansowej tych jednostek. W związku z powyższym Ministerstwo Finansów przygotowało analizę sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego w zakresie realizacji dochodów, wydatków, wyniku oraz stanu ich zadłużenia za cztery kwartały 1999 r. Obecnie jest przygotowywane sprawozdanie z wykonania budżetów jednostek samorządu terytorialnego, które do końca maja zostanie przekazane do Sejmu RP.

   Pragnę zauważyć, że ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 obowiązuje do końca 2000 r. Zgodnie z art. 64 tej ustawy Rada Ministrów jest zobowiązana do przedłożenia Sejmowi i Senatowi do dnia 31 maja 2000 r. informacji o skutkach obowiązywania ustawy wraz z propozycjami niezbędnych zmian.

   Właściwe określenie katalogu zadań i odpowiadających im dochodów na poziomie pozwalającym na realizację tych zadań jest sprawą bardzo istotną, szczególnie zważywszy na fakt, że dochody i wydatki jednostek samorządu terytorialnego mają znaczący udział w sektorze finansów publicznych. W roku 2000 transfery z budżetu państwa do jednostek samorządu terytorialnego w postaci subwencji i dotacji celowych będą stanowiły blisko 1/3 wszystkich wydatków budżetu państwa (transfery z budżetu państwa do jednostek samorządu terytorialnego będą stanowiły ok. 27% wydatków budżetu państwa, natomiast dochody jednostek samorządu terytorialnego będą stanowiły ok. 52% dochodów budżetu państwa, a ok. 26% całego sektora finansów publicznych).

   Z uwagi na postulaty jednostek samorządu terytorialnego, a także poszukiwania nowych źródeł dochodów tych jednostek przeprowadzone zostały rachunki symulacyjne mające na celu ocenę, czy jednym z nowych źródeł dochodów samorządowych mogłyby być udziały w podatku od towarów i usług. Rachunki te wskazują jednak na bardzo nierównomierne rozłożenie dochodów z tego tytułu w skali kraju, w związku z powyższym udziały w VAT nie będą mogły stanowić nowego źródła dochodów jednostek samorządu terytorialnego.

   W celu skoordynowania prac nad projektem ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego zarządzeniem nr 18 prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 2000 r. został powołany międzyresortowy zespół do spraw finansowania jednostek samorządu terytorialnego. Do zadań zespołu należy przede wszystkim opracowanie projektu nowej ustawy regulującej zagadnienia związane z dochodami jednostek samorządu terytorialnego, a ponadto:

   - przeprowadzenie analizy aktów normatywnych dotyczących finansowania jednostek samorządu terytorialnego,

   - opracowanie projektów aktów wykonawczych do ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego,

   - przygotowanie propozycji nowelizacji aktów normatywnych mających na celu dostosowanie ich przepisów do projektu ww. ustawy,

   - przeprowadzenie konsultacji ze stroną samorządową w ramach prac Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, dotyczących projektów ww. aktów prawnych.

   W skład tego zespołu wchodzą przedstawiciele: ministra pracy i polityki społecznej, ministra transportu i gospodarki morskiej, ministra edukacji narodowej, ministra gospodarki, ministra spraw wewnętrznych i administracji oraz ministra finansów.

   W ramach prac ww. zespołu przyjęte zostały następujące założenia do nowego systemu finansowania jednostek samorządu terytorialnego:

   1) gwarantuje się wzajemną niezależność finansową poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego;

   2) system finansów jednostek ma zapewnić zwiększenie dochodów własnych jednostek samorządu terytorialnego poprzez:

   - zastąpienie dotychczasowych dotacji celowych na finansowanie bądź dofinansowanie zadań własnych, jak również niektórych dotacji na zadania z zakresu administracji rządowej dochodami własnymi,

   - zmniejszenie, tam gdzie jest to możliwe, wartości subwencji zwiększając tym samym dochody własne. Nowy system zasilania jednostek samorządu terytorialnego powinien z jednej strony zwiększyć motywację samorządu do pozyskiwania dodatkowych dochodów, tworzenia nowych miejsc pracy, z drugiej zaś powinien być zróżnocowany i elastyczny, tak aby umożliwiał realizację zadań przypisanych samorządom terytorialnym;

   3) mechanizm subwencji ma korygować skutki nierównomiernego rozłożenia źródeł dochodów własnych jednostek i motywować do generowania dochodów.

   Zakończenie prac tego zespołu nastąpi w dniu 10 maja br. Przewiduje się, iż po tym terminie projekt ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego niezwłocznie zostanie przekazany pod obrady Rady Ministrów, a następnie do Sejmu RP.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Jerzy Miller

   Warszawa, dnia 5 maja 2000 r.