Odpowiedź ministra spraw wewnętrznych i administracji

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na ponowną interpelację posłów

Władysława Bułki i Kazimierza Chrzanowskiego

na interpelację nr 3754

w sprawie ochrony przeciwpowodziowej Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji nr 3754p posłów na Sejm RP panów Władysława Bułki i Kazimierza Chrzanowskiego w sprawie ochrony przeciwpowodziowej Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, działając z upoważnienia prezesa Rady Ministrów oraz w porozumieniu z ministrem środowiska i szefem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, uprzejmie przedkładam następujące wyjaśnienia.

   Tereny Państwowego Muzeum Oświęcim-Brzezinka znajdują się na obszarze bezpośredniego oddziaływania rzek Małej Wisły i Soły oraz bardzo złożonego węzła rzek Małej Wisły, Soły i Przemszy. Ze względu na zagrożenie powodziowe wszystkie te rzeki są obwałowane. Istniejące obwałowania nie spełniają jednak obowiązujących wymagań w zakresie bezpiecznych wzniesień ponad przepływy obliczeniowe oraz stanu technicznego i bezpieczeństwa. Należy jednak podkreślić, iż na terenie całego kraju sytuacja w zakresie naprawy, modernizacji budowy wałów przeciwpowodziowych i urządzeń melioracji wodnych podstawowych po latach zastoju inwestycyjnego nie jest zadowalająca.

   Oceniając działania w zakresie realizacji OSPR podejmowane przez pełnomocników rządu, w tym kwestię braku kroków mających na celu ochronę przeciwpowodziową Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, należy stwierdzić, iż uzyskiwane corocznie środki finansowe (pochodzące m.in. z rezerw celowych budżetu państwa) nie są przeznaczane na realizację poszczególnych zadań zawartych w Oświęcimskim Strategicznym Programie Rządowym w drodze arbitralnych decyzji pełnomocnika. Ich planowanie i realizacja przebiega w ścisłym porozumieniu z władzami samorządowymi, przedstawicielami zainteresowanych środowisk i dyrekcją muzeum. Wszystkie decyzje opiniuje też rada programu, w skład której poza przedstawicielami wspomnianych już podmiotów wchodzą także przedstawiciele parlamentu RP. Zadania do realizacji w danym roku budżetowym proponowane są przez podmioty realizujące zadania - jednostki samorządu terytorialnego ziemi oświęcimskiej. Warto zaznaczyć, iż w minionych latach żaden z podmiotów nie występował o rozpoczęcie realizacji tego zadania OSPR, które dotyczy regulacji Soły - uznając, iż istnieją inne pilne problemy. Również w trakcie posiedzeń rady temat ten nie był poruszany. Pełnomocnik rządu korzysta także z opinii ekspertów niezależnych od podmiotów realizujących zadania OSPR. Również żadna z tych opinii nie wskazywała na pilną potrzebę realizacji właśnie tego zadania. Należy także wskazać, że możliwości budżetu państwa przesądzają, iż jedynie ograniczone środki przeznaczane są corocznie na OSPR. Ich wielkość wyklucza realizację wszystkich zadań i powoduje konieczność dokonywania wyboru najpilniejszych z punktu widzenia zainteresowanych.

   W projekcie budżetu na 2001 r. na Oświęcimski Strategiczny Program Rządowy została zaplanowana rezerwa celowa w wysokości 4,4 mln zł. Decyzja w sprawie sposobu jej wydatkowania zapadnie po uchwaleniu budżetu przez Sejm RP. Zgodnie z dotychczasową praktyką samorządy ziemi oświęcimskiej przedstawią propozycje zadań do realizacji, które po akceptacji pełnomocnika zostaną przedstawione do akceptacji radzie programu działającej przy pełnomocniku, a następnie prezesowi Rady Ministrów. Ze swej strony pragnę poinformować, że na posiedzeniu rady OSPR oraz w trakcie spotkań podmiotów związanych z jego realizacją w 2001 r. poruszony zostanie problem bezpieczeństwa przeciwpowodziowego muzeum i zapadną decyzje, czy środki OSPR zostaną na to zadanie przewidziane.

   Pragnę również zapewnić, iż podejmowane są i będą działania mające na celu zdobycie dodatkowych środków finansowych, w tym zagranicznych na OSPR. Nie jest to jednak sprawa łatwa, dlatego nie należy w najbliższych latach oczekiwać znaczących kwot.

   W kwestii prac terenowych związanych z ochroną przeciwpowodziową muzeum w Oświęcimiu uprzejmie przedstawiam informacje przekazane przez szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i ministra środowiska.

   Priorytety wśród zadań z zakresu melioracji wodnych podstawowych na danym obszarze określane są przez właściwego wojewodę - w uzgodnieniu z właściwym marszałkiem województwa. Wysokość środków finansowych przyznanych po powodzi 1997 r. została oparta na szacunkach strat (opracowanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej) i potrzeb na lata 1998-2000 (ok. 800 mln zł) - zgłoszonych przez urzędy wojewódzkie w celu naprawy, odbudowy i modernizacji urządzeń melioracji wodnych podstawowych. Potrzeby woj. małopolskiego określono na poziomie ok. 134 mln zł, zaś woj. śląskiego - 110 mln zł.

   Środki budżetowe zaplanowane przez rząd RP zapewniły pełne pokrycie strat powodziowych powstałych na obszarze obydwu województw w urządzeniach melioracji wodnych podstawowych - w tym na wałach przeciwpowodziowych.

   Do chwili obecnej na remonty i odbudowę urządzeń melioracji wodnych podstawowych na terenach dotkniętych i niedotkniętych powodzią przekazane zostały następujące środki finansowe (z budżetu państwa, kredytu Europejskiego Banku Inwestycyjnego i Banku Rozwoju Rady Europy):

   - 171,5 mln zł - dla woj. małopolskiego,

   - 106,6 mln zł - dla woj. śląskiego.

   W 2001 r. planuje się uruchomienie następujących dodatkowych środków z rezerwy celowej na usuwanie skutków powodzi (w tym z kredytu Banku Rozwoju Rady Europy):

   - 22 mln zł - dla woj. małopolskiego,

   - 7 mln zł - dla woj. śląskiego.

   Zadania w zakresie usuwania skutków powodzi i ochrony przeciwpowodziowej na obszarze tzw. wodnego węzła oświęcimskiego - ograniczonego do odcinka Wisły od ujścia rzeki Przemszy do rzeki Soły - realizowane są przez Inspektorat Rejonowy w Oświęcimiu, który jest oddziałem zamiejscowym Małopolskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych. W administracji inspektoratu w Oświęcimiu znajduje się 109,3 km wałów oraz 110,49 km potoków. W większości są to obwałowania rzek Wisły, Małej Wisły, Soły, Przemszy i Skawy (klasy III i IV), chroniące tereny przemysłowe, zabudowania gospodarcze, tereny rolnicze oraz stawy rybne o pow. 2400 ha. Ponadto wały rzek Małej Wisły i Soły chronią tereny Państwowego Muzeum Oświęcim-Brzezinka. Stan techniczny wałów i potoków wraz z budowlami od dłuższego czasu budził zastrzeżenia co do ich wytrzymałości. Nakłady finansowe poniesione przed powodzią 1997 r. na tym obszarze - przeznaczone na inwestycje, modernizację i konserwację - nie pozwalały na właściwe utrzymanie oraz modernizację tych urządzeń.

   W wyniku powodzi 1997 r. przerwane zostały odcinki wałów rzek Macochy w Dworach, Soły w Kętach i Nowej Wsi; stwierdzono przesiąki przez wały rzek Przemszy, Wisły w Bobrku i Małej Wisły oraz przecieki przez nieszczelne śluzy wałowe. W związku z tym, że sytuacja powodziowa na terenie pow. oświęcimskiego określona została jako niebezpieczna, podjęto natychmiastowe działania zapobiegawcze. Po powodzi 1997 r. na obszarze tzw. wodnego węzła oświęcimskiego naprawiono i odbudowano przerwane obwałowania na rzekach i potokach, jak również podjęto prace modernizacyjne. W ramach zaangażowanych do chwili obecnej środków w wysokości 23,4 mln zł z rezerw celowych na usuwanie skutków powodzi (w tym z kredytów Europejskiego Banku Inwestycyjnego /EBI/ i Banku Rozwoju Rady Europy) wykonano 13 kompleksowych zadań, przeprowadzając następujące roboty:

   - modernizacja 7 km wałów,

   - odbudowa 3,72 km potoków i koryt potoków,

   - odbudowa 14 szt. stopni wodnych,

   - odbudowa 16 śluz wałowych z do/od - prowadzelnikami (1,4 km).

   Należy zauważyć, że w ramach ww. środków przygotowano opracowanie ˝Studium ochrony przeciwpowodziowej miasta i gminy Oświęcim, gminy Chełmek˝ oraz projekty budowlane na modernizację 26 km wałów. Niestety założenia inwestycyjne tego studium nie zostały włączone jeszcze do realizacji programu EBI - ze względu na niezachowanie procedur przetargowych wynikających z zapisów umowy z EBI. Do czasu uporządkowania stanu prawnego, dla projektowanych inwestycji ograniczono zakres realizacji tego studium do robót budowlanych wynikających tylko z jednej umowy (spośród czterech zawartych w grudniu 1998 r.).

   Pomimo priorytetowego traktowania zadań realizowanych na terenach, które najbardziej ucierpiały podczas powodzi 1997 r. i wezbrań w kolejnych latach, możliwości realizacyjne daleko odbiegają od potrzeb w związku ze znacznym niedofinansowaniem jednostek gospodarki wodnej. W tej sytuacji regulacja Soły w Oświęcimiu nie może być traktowana jako zadanie najpilniejsze do wykonania w świetle przyjętych przez gospodarza rzeki (tzn. RZGW w Krakowie) kryteriów realizacji NPOiM, w ramach których jako pierwszoplanowane ujmowane są roboty mające na celu zabezpieczenie budynków mieszkalnych, roboty o charakterze zabezpieczeń brzegów w bezpośrednim sąsiedztwie wałów przeciwpowodziowych i wreszcie likwidacja zagrożenia osadnictwa poprzez udrożnienie i przywrócenie koryta do stanu poprzedniego.

   Jednocześnie należy nadmienić, że dotychczas wykonywanie znaczących robót regulacyjnych na rzece Sole było zdecydowanie kwestionowane przez organizacje ekologiczne.

   Na zakończenie pragnę przeprosić za błąd (wynikający z przejęzyczenia) znajdujący się w poprzednio udzielonej odpowiedzi, który wystąpił w nazwisku byłego pełnomocnika rządu do spraw realizacji Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego, wojewody bielskiego pana Andrzeja Sikory oraz za opóźnienie w udzieleniu niniejszej odpowiedzi.

   Informuję także, iż OSPR będzie kontynuowany i dlatego też istniała będzie możliwość dokonania regulacji rzek w otoczeniu muzeum, także w latach następnych.

   Z poważaniem

   Minister

   Marek Biernacki

   Warszawa, dnia 19 stycznia 2001 r.