Odpowiedź kierownika Urzędu ds. Kombatantów

i Osób Represjonowanych

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 3782

w sprawie zadośćuczynienia byłym junakom Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝ przymusowo zatrudnionym w kamieniołomach i kopalniach węgla

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając z upoważnienia prezesa Rady Ministrów pana Jerzego Buzka na interpelację pana posła Andrzeja Osnowskiego w sprawie zadośćuczynienia byłym junakom Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝ przymusowo zatrudnionym w kamieniołomach i kopalniach węgla, informuję, że:

   Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania uranu (DzU z dnia 24 września 1994 r.) żołnierzom z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad ˝Służby Polsce˝ i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach, przyznawane są przewidziane cyt. ustawą świadczenia.

   Interpelacja pana posła Osnowskiego dotyczy osób, które zostały w 1949 r. powołane bezpośrednio do Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝, zgodnie z ustawą o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży oraz organizacji spraw kultury fizycznej i sportu (DzU nr 12 z dnia 12 marca 1948 r. poz. 90), i w ramach tej organizacji zostały skierowane do brygad zatrudnionych w kopalniach węgla. Osoby te nie były żołnierzami, stąd też nie można uznać ich za spełniające warunki ustawy z 2 września 1994 r.

   Jednakże zważywszy na ustalenia pana posła Andrzeja Osnowskiego dotyczące sytuacji, w jakiej znaleźli się junacy 61 Brygady PO ˝Służby Polsce˝, wydaje się zasadne zbadanie tego problemu w szerszym kontekście. Niestety Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jak również realizujące ustawę z 2 września 1994 r. Ministerstwo Obrony Narodowej nie dysponują takimi możliwościami.

   Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w preambule ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu uznał, że ˝...przymusowe zatrudniania żołnierzy w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych (...)˝.

   Stwierdzenie to dotyczy, co prawda, jedynie żołnierzy, jednak wiele analogii pomiędzy sytuacją żołnierzy i junaków kierowanych do pracy w kopalniach wskazuje na konieczność zajęcia się tym problemem. Wydaje się więc, że Instytut Pamięci Narodowej jest najbardziej właściwą instytucją do jego zbadania oraz wydania opinii merytorycznych i prawnych. Niestety do czasu powołania prezesa Instytutu Pamięci Narodowej zbadanie tej sprawy nie jest możliwe.

   Rząd RP z chwilą pojawienia się takich możliwości złoży w Instytucie Pamięci Narodowej wniosek o zbadanie, czy sytuacja, w jakiej znaleźli się byli junacy Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝ pracujący w kopalniach, może być uznana za szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych.

   Dopiero po uzyskaniu miarodajnych wyników badań przeprowadzonych przez IPN możliwe będzie ewentualne podjęcie działań zmierzających do stworzenia prawnych podstaw do zadośćuczynienia.

   Należy jednak przy tym pamiętać o szczególnej sytuacji, w jakiej znajduje się skarb państwa. Realizowane przez rząd reformy ustrojowe pochłaniają ogromne środki finansowe, a z żądaniami odszkodowań za doznane krzywdy i cierpienia zgłaszają się do rządu liczne grupy osób, toteż ewentualne zadośćuczynienie musiałoby być rozważane również i w tym kontekście.

   Kierownik Urzędu ds. Kombatantów

   Jacek Taylor

   Warszawa, dnia 11 maja 2000 r.