Odpowiedź podsekretarza stanu

w Ministerstwie Transportu i Gospodarki Morskiej

na interpelację nr 3825

w sprawie kompleksowego programu ochrony polskiego wybrzeża przed niszczycielskim działaniem sił przyrody

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przekazaną przy piśmie z dnia 28 kwietnia br., znak SPS-0202-3825/00, interpelacją złożoną przez panią poseł Elżbietę Pielę-Mielczarek w sprawie kompleksowego programu ochrony polskiego wybrzeża przed niszczycielskim działaniem sił przyrody pragnę poinformować, iż sprawa ochrony i utrzymania prawidłowego stanu brzegu morskiego jest szczególnie istotna i znajduje swe odzwierciedlenie w działaniach podejmowanych przez administrację morską.

   Odpowiadając na szczegółowe pytania pani poseł, pragnę wyjaśnić:

   Ad pkt. 1. Pierwszy ˝Długofalowy program ochrony brzegów i zachowania plaż˝, przewidujący działania do roku 2000, został opracowany w 1986 r., a w 1989 r. dokonano jego weryfikacji. Program ten obejmował działania w dziedzinach prawa, planowania przestrzennego, ochrony technicznej i ochrony biotechnicznej brzegów morskich i brzegów morskich wód wewnętrznych. Wprawdzie ten program nigdy nie uzyskał oficjalnej akceptacji Sejmu ani rządu, niemniej stanowił podstawę prac nad nowelizacją prawa oraz prac ochronnych, realizowanych przez urzędy morskie. Najważniejszymi wdrożonymi elementami ˝Długofalowego programu...˝ są:

   - zapisy o pasie nadbrzeżnym i zakresach kompetencji administracji morskiej, w tym w sprawach planowania przestrzennego i budownictwa w pasie nadbrzeżnym, w ustawie o obszarach morskich i administracji morskiej z 21 marca 1991 r.,

   - nowelizacja ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym oraz zapisy w projekcie nowej ustawy o gospodarce przestrzennej,

   - traktowanie niezanieczyszczonego urobku piaszczystego z prac czerpalnych jako cennego surowca np. dla ochrony brzegów morskich i związana z tym nowelizacja ustawy o odpadach, w myśl której niezanieczyszczony urobek z prac czerpalnych na torach wodnych jest wyłączony spod tej ustawy,

   - upowszechnienie sztucznego zasilania piaskiem plaży i podbrzeża w polskiej praktyce ochrony brzegów,

   - realizacja lub modernizacja systemów ochrony brzegu m.in. w rejonach Półwyspu Helskiego, Jastrzębiej Góry, Darłowa, Ustronia Morskiego, Kołobrzegu, Śliwina Bałtyckiego i na wielu innych odcinkach brzegu morza otwartego i morskich wód wewnętrznych, a także systemy przesyłowe rumowiska przy portach we Władysławowie, Łebie, Rowach i Dźwirzynie.

   Według opinii specjalistów zagranicznych (m.in. holenderskich i angielskich) w wyniku dotychczasowych działań Polska posiada jeden z najlepszych na świecie systemów zarządzania strefą brzegową, a stosowane sposoby ochrony brzegów odpowiadają najlepszej światowej praktyce. Podstawowym ograniczeniem jest brak środków na prace ochronne, monitoring i niezbędne wyprzedzające prace badawcze. Podjęte przez administrację morską starania o uwzględnienie problematyki ochrony brzegów w programie działania Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej spotkały się z negatywną odpowiedzią.

   Obecnie, od lipca 1998 r. trwają prace nad opracowaniem kolejnego długofalowego programu ochrony całego polskiego wybrzeża i są one na etapie końcowym. Program nosi nazwę ˝Strategia ochrony brzegów morskich˝ i jako projekt celowy nr 9 T12C 069 97 C/3636 jest współfinansowany przez trzy urzędy morskie, w imieniu których występuje Urząd Morski w Szczecinie, i przez Komitet Badań Naukowych. Opracowanie ˝Strategii...˝ zlecono Instytutowi Morskiemu w Gdańsku. Zgodnie z zawartą umową termin zakończenia prac przypada na koniec czerwca br.

   Przygotowywana strategia zawiera koncepcję ochrony brzegów w aspekcie zagrożeń erozją morską i zagrożeń powodziowych zaplecza brzegu, wynikających z prognozowanego podnoszenia się poziomu morza dla trzech scenariuszy: wzrostu poziomu morza o 0,3, 0,6 i 1,0 m w ciągu 100 lat. Analizą objęto wszystkie odcinki brzegów, w tym poszczególne odcinki brzegów klifowych. W opracowaniu przedstawia się ogólną strategię w odniesieniu do poszczególnych odcinków brzegu (utrzymanie linii brzegowej lub kontrolowane odstąpienie, gwarantowany poziom bezpieczeństwa zaplecza) oraz zakres i koszt technicznych i biotechnicznych prac ochronnych dla trzech okresów: do roku 2010, do roku 2025 i do roku 2050. Przedstawia się również propozycje nowelizacji prawa oraz zalecenia odnośnie do użytkowania i rozwoju pasa nadbrzeżnego.

   W ˝Strategii ochrony brzegów morskich˝ uwzględnia się również powstałą po 1989 r. nową sytuację prawną w pasie nadbrzeżnym, wymagania wynikające z przepisów prawa międzynarodowego (w tym z przepisów i dokumentów określających politykę Unii Europejskiej w odniesieniu do brzegów morskich i z Konwencji Helsińskiej), a także obecne i przewidywane zagospodarowanie zaplecza brzegu oraz ochronę wartości przyrodniczych i krajobrazowych, w tym utrzymanie i odbudowę plaż.

   Ad pkt. 2. Część nadbrzeżnych samorządów gminnych jest żywo zainteresowana sposobami utrzymania, zabezpieczenia i odbudowy brzegów morskich. Urzędy morskie zawsze konsultują swoje plany ochrony brzegów z władzami samorządowymi. Z drugiej strony trzeba niestety stwierdzić, że wiele samorządów odnosi się niechętnie do niezbędnych ograniczeń, wynikających z nadbrzeżnego położenia i konieczności utrzymania poprawnego stanu pasa technicznego.

   Niektóre gminy, m.in. gmina Ustronie Morskie, przedstawiały na spotkaniach swoje propozycje ochrony i utrzymania brzegu morskiego. Są to jednak przypadki odosobnione. Wszystkie te propozycje zostały przekazane zespołowi opracowującemu ˝Strategię...˝ i w miarę możliwości będą w niej uwzględnione. Należy jednak podkreślić, że przyjęte rozwiązania nie powinny naruszać ogólnej struktury strategii i nie powinny powodować wzrostu zagrożeń ponad przyjęty dopuszczalny poziom na sąsiednich odcinkach brzegu.

   Ad pkt. 3. Wstępnie zakładano, że podstawowym forum, umożliwiającym współpracę administracji morskiej i samorządów terytorialnych, będą regionalne zespoły ds. zintegrowanego zarządzania obszarami przybrzeżnymi. W skład zespołów mieli wejść przedstawiciele władz samorządowych i administracji państwowej. Pierwsze posiedzenia odbyły się w 1997 r. z inicjatywy administracji morskiej. Jest to niewątpliwie cenna inicjatywa. Zespołom brakuje jednak umocowania prawnego i być może dlatego aktywność władz samorządowych w tych zespołach pozostaje niewielka. W opracowywanej ˝Strategii...˝ zostaną zaproponowane ramy organizacyjno-prawne funkcjonowania regionalnych zespołów ds. zintegrowanego zarządzania obszarami przybrzeżnymi.

   Założenia i pierwszy zarys strategii w części dotyczącej polityki w stosunku do linii brzegowej oraz programu ochrony technicznej zostały przekazane na piśmie Sejmikowi Samorządowemu Województwa Pomorskiego oraz przedstawione władzom samorządowym w lutym br. na posiedzeniu Regionalnego Zespołu ds. Zintegrowanego Zarządzania Obszarami Przybrzeżnymi w Słupsku. Do chwili obecnej do administracji morskiej ani do zespołu opracowującego strategię żadne uwagi nie wpłynęły. W końcu czerwca br. wojewoda zachodniopomorski oraz administracja morska organizują specjalistyczną konferencję poświęconą ochronie wybrzeża i ˝Strategii...˝. W tej konferencji jest spodziewane uczestnictwo wszystkich środowisk i administracji zaangażowanych w sprawy ochrony brzegów.

   Niezależnie od tego, po opracowaniu raportu końcowego przez zespół Instytutu Morskiego, samorządy lokalne, jak również zainteresowane instytucje i organizacje rządowe i pozarządowe zostaną zaproszone do dyskusji nad ˝Strategią...˝. W tym celu zostanie zorganizowanych szereg spotkań regionalnych, które umożliwią wszystkim zainteresowanym wyrażenie swoich opinii. Wszystkie złożone uwagi zostaną wnikliwie przeanalizowane i ewentualnie uwzględnione w formułowaniu wersji ostatecznej. Prace powinny być zakończone w IV kwartale 2000 r. Tę wersję chciałbym przedłożyć rządowi i następnie Sejmowi do akceptacji. Ostatecznie przyjęty program zostanie opublikowany w wersji uproszczonej i rozprowadzony w gminach nadmorskich w celu poinformowania lokalnych społeczności.

   Jednocześnie pragnę wyrazić moje szczere zadowolenie z powodu zainteresowania pani poseł tematyką ochrony brzegów morskich. Liczę, że w pani osobie zyskaliśmy sojusznika, który pomoże nam rozwiązywać trudne problemy związane z ochroną polskiego wybrzeża, szczególnie istotne w świetle nieuchronnego wzrostu poziomu morza.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Andrzej Grzelakowski

   Warszawa, dnia 19 maja 2000 r.