Odpowiedź ministra obrony narodowej

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 3879

w sprawie możliwości odraczania służby wojskowej dla jedynych żywicieli rodzin

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, na interpelację pana posła Stanisława Misztala w sprawie możliwości odraczania służby wojskowej dla jedynych żywicieli rodzin (3879), uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.

   Zgodnie z konstytucją oraz ustawą z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (DzU nr 4, poz. 16 z późn. zm.) obrona ojczyzny jest obowiązkiem wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, a także wszystkich organów władzy i administracji państwowej oraz innych organów i instytucji państwowych, organów samorządu terytorialnego, podmiotów gospodarczych i innych jednostek organizacyjnych w zakresie ustalonym w ustawie. Jedną z form spełniania wspomnianego powszechnego obowiązku obrony jest pełnienie zasadniczej służby wojskowej przez poborowych zdolnych do tej służby.

   Mocą wspomnianej ustawy niektórzy obywatele polscy, spełniający określone kryteria są zwalniani z tego obowiązku. Z takiego prawa, w myśl przepisu zawartego w art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy w brzmieniu obowiązującym do końca czerwca 1999 r., korzystali poborowi, którzy osobiście prowadzili gospodarstwa rolne, oraz poborowi wyszczególnieni w art. 39 ust. 3, którzy zostali uznani za tzw. jedynych żywicieli rodzin w myśl art. 127 wspomnianej ustawy.

   Zgodnie z cytowanym przepisem byli oni odraczani od odbycia zasadniczej służby wojskowej do końca roku, w którym kończyli 24 rok życia, a następnie przenoszeni do rezerwy bez odbycia służby.

   Przechodząc do merytorycznego stanowiska w sprawach podniesionych przez pana posła Misztala, pragnę poinformować, że rząd Rzeczypospolitej Polskiej, przedstawiając propozycje zmian w ustawie o powszechnym obowiązku obrony RP w zakresie udzielania odroczeń, uwzględnił skutki obowiązujących poprzednio uregulowań prawnych w tym przedmiocie - zwalniających praktycznie z obowiązku służby wojskowej poborowych prowadzących gospodarstwa rolne i poborowych posiadających więcej niż dwie osoby na wyłącznym utrzymaniu (tzw. jedynych żywicieli). Uznał bowiem je za naruszające konstytucyjną równość obywateli oraz tworzące uprzywilejowaną w tym zakresie w stosunku do innych grupę zawodową, za jaką należy uznać prowadzących gospodarstwa rolne.

   Pragnę w tym miejscu zaznaczyć, że przedstawione wyżej propozycje zmian zasad udzielania odroczeń znalazły zrozumienie państwa posłów i senatorów, którzy w swych wypowiedziach podczas dyskusji oraz w głosowaniu optowali za przyjęciem nowelizacji ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP w dniu 7 maja 1999 r. (DzU nr 50, poz. 500).

   Jednakże wnosząc o uchylenie przepisów dotyczących udzielania odroczeń z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz z tytułu posiadania na wyłącznym utrzymaniu więcej niż dwie osoby, zaproponowano jednocześnie nowe, dodatkowe przesłanki upoważniające do ubiegania się o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej, tj. ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego. Możliwość udzielenia odroczenia z nowych tytułów w żaden jednak sposób nie uwalnia od odbycia służby wojskowej, wychodzi natomiast naprzeciw oczekiwaniom poborowych i stwarza formalne warunki do ustalenia im dogodnego terminu powołania do tejże służby.

   Przedkładając Wysokiej Izbie projekt omawianych wyżej zmian, sugerowano jednocześnie wprowadzenie przepisu przejściowego, na mocy którego poborowi korzystający z odroczeń w dniu wejścia w życie znowelizowanych zasad mogliby korzystać z odroczeń na warunkach obowiązujących wcześniej. Propozycja ta nie została przez Sejm RP uwzględniona i tym samym powstała bardzo trudna sytuacja dla wielu poborowych.

   Dostrzegając problemy grup poborowych wskazanych w interpelacji pana posła Misztala, którzy korzystali do czasu nowelizacji ww. ustawy ze wspomnianego tytułu odroczeniowego, a obecnie w wielu przypadkach znajdujących się w trudnej sytuacji, poleciłem podległym organom wojskowym stosować następujące ustalenia przy uzupełnianiu sił zbrojnych poborowymi posiadającymi więcej niż dwóch członków rodziny:

   - informować poborowych o możliwości uzyskania odroczenia zasadniczej służby wojskowej w trybie art. 39 ust. 3 przedmiotowej ustawy, przy czym w sposób szczególny traktować poborowych, którzy swoje rodziny utrzymują z pracy w gospodarstwie rolnym;

   - każdy przypadek powołania poborowego rozpatrywać w trybie indywidualnym, a jego powołanie realizować jedynie w przypadku braku w zasobach innych poborowych, gdy istnieje zagrożenie niewykonania zadań uzupełnieniowych;

   - w przypadku powołania kierować się zasadą terytorialności, powołując tych poborowych najbliżej miejsca ich zamieszkania;

   - informować poborowych o przysługujących im uprawnieniach, tj. o wysokości wypłacanych zasiłków na utrzymanie rodziny oraz zasadach i sposobie ich przyznawania i wypłacania.

   Odnosząc się z kolei do podniesionych przez pana posła problemów dotyczących zmiany przepisów w zakresie udzielania odroczeń - mając na uwadze potrzebę zachowania konstytucyjnej równości obywateli wobec obowiązku służby wojskowej - zarówno Rada Ministrów, jak i Ministerstwo Obrony Narodowej nie widzi zasadności przywrócenia poprzedniego stanu prawnego.

   Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, pozwolę sobie wyrazić nadzieję, że uzna je pan marszałek za wyczerpujące.

   Łączę wyrazy szacunku

   Minister

   Janusz Onyszkiewicz

   Warszawa, dnia 29 maja 2000 r.