Odpowiedź sekretarza stanu w Komitecie Integracji Europejskiej - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 3903

w sprawie dezinformacji polskich przedsiębiorców i producentów rolnych możliwościami wsparcia przedakcesyjnego programem SAPARD

   1. Opóźnienia w uruchamianiu programu SAPARD.

   Polska nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienia w uruchomieniu programu SAPARD. Środki finansowe pochodzące z programu SAPARD mogą być uruchomione, niezależnie od stopnia przygotowania się strony polskiej, dopiero po zrealizowaniu harmonogramu prowadzonych przez Unię Europejską przygotowań legislacyjnych dotyczących programu SAPARD.

   Rozporządzenie w sprawie programu wsparcia Wspólnoty, ustanawiające program SAPARD, zostało zatwierdzone przez Radę Unii Europejskiej 21 czerwca 1999 r.

   Warunkiem korzystania z pomocy udzielanej na mocy rozporządzenia 1268/99 jest to, że Polska, jak i inne kraje kandydujące, musi przygotować program operacyjny zawierający opis strategii wykorzystania środków pomocowych. Zgodnie z rozporządzeniem 1268/99 kraj członkowski ma 6 miesięcy na przygotowanie programu operacyjnego, a Komisja Europejska ma 6 miesięcy na zaakceptowanie go, pod warunkiem jednak, że program operacyjny zawiera wszystkie niezbędne Komisji Europejskiej informacje.

   Podstawą przygotowania programu operacyjnego SAPARD w Polsce jest Narodowy program przygotowania do członkostwa (NPPC), w którym określone zostały m.in priorytety dostosowania rolnictwa i obszarów wiejskich do akcesji. W związku z szeroko rozumianym przygotowaniami Polski do integracji z Unią Europejską, formułując strategię programu operacyjnego SAPARD, skupiono się na tych dziedzinach, które wymagają największych nakładów inwestycyjnych oraz na tych, które będą decydować, w okresie po uzyskaniu członkostwa, o konkurencyjności polskiego rolnictwa wraz z przetwórstwem rolno-spożywczym w warunkach jednolitego rynku oraz o warunkach życia mieszkańców obszarów wiejskich.

   W Departamencie Pomocy Przedakcesyjnej i Funduszy Strukturalnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w oparciu o wybrane priorytety - w drodze konsultacji z samorządami wszystkich województw - przygotowany został program operacyjny SAPARD. W przygotowywaniu programu uczestniczyli przedstawiciele innych departamentów Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, przedstawiciele Fundacji Programów Pomocy dla Rolnictwa, Agencji Restrukturyzacji i Moderni-zacji Rolnictwa, eksperci oraz przedstawiciele grup branżowych i związków zawodowych. Był on konsultowany także z przedstawicielami innych resortów centralnych. Program operacyjny SAPARD został zaakceptowany przez Komitet Integracji Europejskiej.

   Polska złożyła program operacyjny do Komisji Europejskiej w dniu 29 grudnia 1999 r., rezerwując sobie prawo do modyfikacji programu operacyjnego w związku z brakiem rozporządzenia finansowego do programu SAPARD, które przygotowuje Komisja Europejska.

   W lutym br. odbyło się w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi spotkanie z przedstawicielami Komisji Europejskiej, podczas którego przedłożono uwagi zgłoszone przez stronę unijną do złożonego w grudniu programu operacyjnego. Po przeprowadzeniu konsultacji oraz zaakceptowaniu dokumentu przez kierownictwo resortu rolnictwa, uzupełniona wersja programu operacyjnego SAPARD została w dniu 6 kwietnia 2000 r. przekazana do Komisji Europejskiej.

   W piśmie z dnia 5 maja 2000 r., skierowanym przez pana Franza Fischlera, komisarza ds. rolnictwa, do pana ministra Artura Balazsa otrzymano informację, że program operacyjny SAPARD zawiera wszystkie informacje niezbędne Komisji Europejskiej. Tym samym pan Franz Fischler potwierdził, że w dniu 6 kwitnia br. rozpoczął się 6-miesięczny okres przysługujący Komisji Europejskiej na rozpatrzenie programu operacyjnego SAPARD. Potwierdzenie to wskazuje na wstępną akceptację generalnych założeń programu operacyjnego. W przypadku gdyby stanowiska Polski i Komisji Europejskiej nie były zbieżne, rozpocznie się proces negocjacji.

   W dniach 25-26 maja br. z wizytą w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi gościli przedstawiciele Komisji Europejskiej. Celem wizyty było omówienie uwag Komisji Europejskiej do programu operacyjnego SAPARD. Przewiduje się, że w trakcie rozmów z Komisją Europejską program operacyjny będzie nadal uzupełniany.

   Dopiero w czerwcu br. (pomimo wcześniejszych obietnic Komisji Europejskich oraz wielu monitów ze strony rządu RP) przewidywane jest przyjęcie przez Radę Unii Europejskiej rozporządzenia finansowego dla programu SAPARD, które pozwoli na przyspieszenie prac nad programem SAPARD i jego uruchomienie. Po jego wejściu w życie możliwe będzie wynegocjowanie wieloletniego porozumienia finansowego dotyczącego programu SAPARD, określającego kryteria przyznawania wsparcia finansowego, zasady autoryzacji płatności, zasady monitorowania. Wtedy też można będzie również wynegocjować roczne memorandum finansowe, na podstawie którego mogą być uruchamiane fundusze na finansowanie projektów. Bez istnienia wspomnianych aktów prawnych, tj. rozporządzenia i wieloletniego porozumienia finansowego, nie jest możliwe zakończenie czynności związanych z akredytacją ARiMR jako agencji płatniczej. Dopiero w wieloletnich dwustronnych umowach finansowych mają bowiem być ustalone warunki wykorzystania środków z programu SAPARD. Bez znajomości tych warunków trudno ustalić szczegółowe kryteria działania agencji płatniczej, a tym samym ustalić stan przygotowań ARiMR do pełnienia tej funkcji, będący podstawowym warunkiem akredytacji tej agencji jako agencji płatniczej.

   2. Stan przygotowań ARiMR do pełnienia funkcji agencji płatniczej i agencji wdrażającej dla programu SAPARD.

   Należy podkreślić, iż to, co winna i może zrobić strona polska w przedstawionych wyżej uwarunkowaniach w przygotowaniu do uczestnictwa w programie SAPARD jest realizowane, a w szczególności:

   1. Wyprzedzając ustalenia wymagań Komisji Europejskiej Ministerstwo Finansów wcześniej podjęło prace nad kryteriami dotyczącymi funkcji płatniczych, wzorując je na kryteriach stosowanych w przypadku agencji płatniczych Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej w krajach członkowskich Unii Europejskiej. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest odpowiedzialne za przygotowanie kryteriów dla funkcji wdrożeniowej. Wypracowane wstępnie listy kryteriów zostały przekazane do ARiMR, która ma pełnić funkcje agencji płatniczej w ramach programu SAPARD. Agencja ma także dostęp do aktów UE i korzysta z pomocy doradców z krajów członkowskich w tym zakresie. Należy podkreślić nowatorski niezwykle skomplikowany charakter programu, co powoduje, że przygotowania są długotrwałe i kosztowne.

   2. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przystąpiły do prac zmierzających do określenia kryteriów wyboru projektów i szczegółowych procedur ich wdrażania dla działań objętych programem SAPARD. W tym celu powołano zespół, którego zadaniem będzie przygotowanie szczegółowych przepisów wdrożeniowych dla poszczególnych działań w ramach programu SAPARD.

   3. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zgodnie z decyzją premiera Jerzego Buzka została wyznaczona jako agencja płatnicza i instytucja wdrożeniowa do programu SAPARD. Istnienie agencji płatniczej oraz agencji wdrażającej, nazywanej przez Komisję Europejską - Agencją SAPARD, jest wymogiem stawianym przez Komisję Europejską, co wynika ze źródeł finansowania programu SAPARD, czyli Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnych.

   4. Premier Jerzy Buzek wydał rozporządzenie o utworzeniu oddziałów regionalnych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we wszystkich województwach. Oddziały takie zostały utworzone. ARiMR posiada opracowany program działań przygotowujący struktury i kadry do pełnienia funkcji wynikających z przejęcia zadań w zakresie realizacji programu SAPARD. Przygotowania ARiMR do jej przyszłej rolą są wzmacniane poprzez programy PHARE, m.in. SPP (Special Preparatory Programme), dzięki któremu organizowane będą szkolenia pracowników ARiMR oraz bezpośrednia pomoc ekspercka specjalistów francuskich z Agencji CNASEA.

   5. W ramach działań, w wyniku których ma nastąpić akredytacja ARiMR jako agencji płatniczej, decyzjami ministra finansów powołane zostały zespoły do opracowania kryteriów akredytacji oraz do audytu agencji. Praca zespołu przeprowadzającego audyt trwa, jest jednak utrudniona wspomnianym wcześniej brakiem określenia przez stronę unijną ostatecznych warunków korzystania ze środków programu SAPARD.

   6. Ustalone zostały zasady współpracy między ministrem finansów a ministrem rolnictwa i rozwoju wsi w działaniach dotyczących akredytacji.

   7. W ramach Ministerstwa Finansów powołano pełnomocnika rządu do spraw obsługi środków pochodzących z UE.

   8. Dnia 14 lutego 2000 r. na posiedzeniu Komitetu Integracji Europejskiej przyjęta została propozycja schematu przebiegu procesu akredytacji przedstawiona przez ministra rolnictwa i rozwoju wsi. Zgodnie z tą propozycją wewnętrzny (krajowy) akt akredytacji wydany będzie wspólnie przez ministra finansów oraz ministra rolnictwa i rozwoju wsi. Utworzony zostanie Komitet Akredytacyjny będący ciałem opiniodawczym dla jednostki akredytacyjnej. Kontrola przedakredytacjyna zostanie przeprowadzona przez służby Ministerstwa Finansów. Zespół ds. akredytacji przyjął szczegółowy harmonogram działań i opracował wstępne kryteria akredytacyjne dla agencji płatniczej dla programu SAPARD.

   9. Dnia 28 marca 2000 r. z wizytą w Ministerstwie Finansów i Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa gościli przedstawiciele Komisji Europejskiej. Celem wizyty było zapoznanie się ze stanem przygotowania strony polskiej do akredytacji agencji płatniczej SAPARD. Komisja Europejska wraziła zadowolenie z postępu prac.

   10. W dniach 12-19 kwietnia 2000 r. przeprowadzone zostały cztery moduły szkolenia prowadzonego przez specjalistów z francuskiej agencji CNASEA (w ramach realizacji przez ARiMR Specjalnego Programu Przygotowawczego do Funduszy Strukturalnych). W szkoleniu uczestniczyli przedstawiciele Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministerstwa Finansów. Dotyczyło ono m.in. procedur finansowych i rachunkowych, które mogą mieć zastosowanie w ramach programu SAPARD.

   11. W dniu 26 kwietnia 2000 r. wizytę w Ministerstwie Finansów i Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa złożyli ponownie przedstawiciele Komisji Europejskiej. Celem wizyty było zapoznanie się ze stanem przygotowania do akredytacji agencji płatniczej. W przeddzień wizyty p. Alan Wilkinson, dyrektor jednostki SAPARD w DG Rolnictwo, na zaproszenie prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odwiedził zakład przetwórstwa produktów rolnych, gospodarstwo rolne oraz zapoznał się z działalnością lokalnej administracji na terenie woj. wielkopolskiego. Celem spotkania w MF i ARiMR było zapoznanie się przedstawicieli Komisji Europejskiej ze strukturą akredytacji w Polsce. Najważniejsze omawiane zagadnienia to:

   - zadania i kompetencje zespołu ds. kontroli przedakredytacyjnej w MF,

   - pomoc techniczna w procesie akredytacji w Polsce,

   - służby audytu wewnętrznego oraz służby kontroli technicznej w ARiMR.

   Strona polska zadawała szereg szczegółowych pytań związanych z wdrażaniem programu SAPARD. Pytania te dotyczyły m.in.przepływu środków do agencji płatniczej i rachunków bankowych, zaliczek i płatności międzyokresowych dla beneficjentów i budżetu krajowego, roli wojewodów, problemu współfinansowania i uznania środków samorządowych, kryteriów kwalifikowalności wydatków i innych. Ze względu na brak rozporządzenia finansowego odpowiedzi przedstawicieli KE były wielowariantowe lub zostały odłożone. Ponadto pan A. Wilkinosn poinformował o podjętych działaniach w celu przekazania projektu rozporządzenia finansowego krajom kandydującym. Projekt ten przekazano drogą dyplomatyczną zainteresowanym resortom w dniu 6 maja br.

   3. Priorytety programu SAPARD w Polsce to, zgodnie z przygotowanym ˝Programem operacyjnym dla programu SAPARD˝:

   1) poprawa konkurencyjności polskiego rolnictwa i przetwórstwa rolno-spożywczego zarówno na rynku krajowym, jak i międzynarodowym,

   2) dostosowanie sektora rolno-spożywczego do wymagań sanitarnych i weterynaryjnych UE,

   3) wsparcie wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich poprzez rozwój infrastruktury technicznej oraz tworzenie warunków do podejmowania pozarolniczej działalności gospodarczej na wsi.

   Powyższe cele będą realizowane w ramach dwóch osi priorytetowych: poprawa efektywności sektora rolno-spożywczego oraz poprawa warunków prowadzenia działalności gospodarczej i tworzenie miejsc pracy.

   W ramach ww. osi priorytetowych podjęte zostaną następujące środki działania:

   - poprawa przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych i rybnych obejmująca program wspierania przetwórstwa produktów pochodzenia zwierzęcego oraz owoców i warzyw; uwzględniono również wsparcie grup producentów;

   - inwestycje w gospodarstwach rolnych obejmujące schematy pomocy głównie w sektorze mleczarskim i mięsnym oraz program zapobiegania zanieczyszczaniu środowiska w wyniku prowadzenia działalności rolnej;

   - poprawa infrastruktury wiejskiej obejmująca wsparcie rozwoju podstawowych elementów infrastruktury technicznej;

   - różnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich obejmujące wsparcie dla indywidualnych inwestycji poza konwencjonalnym rolnictwem, promowanie inicjatyw informacyjnych i marketingowych o charakterze wspólnym oraz pilotażowe projekty rolnośrodowiskowe i w zakresie zalesień.

   4. Finansowanie w ramach programu SAPARD.

   Budżet programu SAPARD szacuje się na poziomie 520 MEURO rocznie, dla wszystkich krajów - 10 krajów beneficjentów. Przewidywana roczna alokacja dla Polski w roku 2000 wyniesie 168,68 MEURO.

   W ustawie budżetowej na rok 2000 dla Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zaplanowane zostały m.in. środki na współfinansowanie programu SAPARD w wysokości 200 mln zł. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa działa w oparciu o plan finansowy uzgodniony z Ministerstwem Finansów, Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Radą Ministrów RP. W planie tym zostały określone środki na utworzenie oddziałów regionalnych ARiMR odpowiedzialnych za wdrażanie programu SAPARD.

   Projekty składane do programu SAPARD będą wymagały współfinansowania ze środków publicznych. Zgodnie z informacjami znanymi do dnia 9 maja 2000 r. beneficjent będzie otrzymywał płatności po wykonaniu zadania na podstawie przedstawionych rachunków. Trwają rozmowy z Komisją Europejską na temat przewidywanego przepływu środków finansowych w programie - ostateczna decyzja KE będzie znana po opublikowaniu rozporządzenia finansowego dla programu SAPARD.

   Opóźnienia w udostępnieniu krajom kandydującym rozporządzenia finansowego dla programu SAPARD oraz przesunięcie rozpoczęcia okresu, jaki Komisja Europejska ma na zapoznanie się z programem operacyjnym, może skutkować późniejszym niż planowano wcześniej (przełom czerwca i lipca br.) podpisaniem memorandum finansowego. Opóźnienie to ma szczególne znaczenie w przypadku inwestycji infrastrukturalnych, których realizacja powiązana jest ściśle z określoną porą roku.

   Mimo wcześniejszych obaw, że niewykorzystane środki z danego roku mogą przepaść, Komunikat Komisji Europejskiej ze stycznia 2000 r. wskazał na możliwość przesuwania niewykorzystanych kwot na następne lata funkcjonowania programu.

   Środki finansowe przyznane w ramach programu SAPARD będą pochodziły z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnych. Środki te podlegać więc będą zasadom finansowania rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich w Unii Europejskiej. Jedną z najważniejszych zasad jest zasada współfinansowania. Oznacza to, że środki wspólnotowe będą jedynie wspierały inwestycje finansowane ze środków krajowych. W przypadku inwestycji publicznych dofinansowanie z programu SAPARD wynosić może do 75% krajowych środków publicznych. Dofinansowanie z programu SAPARD w przypadku inwestycji komercyjnych wynosić będzie do 75% zaangażowanych krajowych środków publicznych, ale łącznie środki Unii Europejskiej i krajowe środki publiczne nie mogą przekraczać 50% wartości inwestycji. Tak więc niezbędny jest m.in. 50% wkładów środków własnych beneficjenta. Ze względu jednak na duże potrzeby w zakresie rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich przewiduje się możliwość obniżenia poziomu dofinansowania ze środków programu SAPARD.

   5. Seminarium w Łodzi w dniu 20 marca 2000 r.

   Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi celem tego seminarium pt. ˝Wymagania zdrowotne Unii Europejskiej dla ubojni i zakładów przetwórstwa mięsnego oraz wsparcie finansowe dla dostosowania do standardów Unii Europejskiej˝, organizowanego przez duńską firmę LOK i finansowanego ze źródeł unijnych w ramach projektu PHARE, było zapoznanie przedsiębiorców z działaniami, jakie muszą podjąć w związku z przystąpieniem do Unii Europejskiej w celu dostosowania się zakładów do standardów unijnych. Ze względu na fakt, że w programie operacyjnym SAPARD przewidziano środki na wspieranie tego typu działań, co do tej pory nie zostało zanegowane przez Komisję Europejską, do programu seminarium włączony został wykład na temat programu SAPARD i możliwości, jakie będą miały zakłady przetwórstwa rolno-spożywczego po jego uruchomieniu.

   Zaskoczeniem dla nas, co potwierdzają uczestnicy tego seminarium, jest natomiast stwierdzenie pana posła jakoby pan Lennart Dafgart powiedział: ˝strona polska zawaliła sprawę uruchomienia w roku 2000 programu SAPARD˝, gdyż uczestnicy seminarium tego nie potwierdzają. Jedynym możliwym wytłumaczeniem słów tego nieporozumiena może być złe tłumaczenie wypowiedzi pana Lennarta Dafgarta.

   Z całą odpowiedzialnością należy stwierdzić, że nie ma w tej chwili po stronie polskiej żadnych opóźnień we wdrażaniu programu SAPARD.

   Polska przygotowując się do wdrożenia programu SAPARD nie odbiega terminami w stosunku do pozostałych krajów kandydujących, co potwierdza informacja pana ambasadora Jana Truszczyńskiego nt. przygotowania krajów kandydujących do wdrażania programu SAPARD. Podkreślić należy, że Polska jest w czołówce państw najlepiej do tego przygotowanych (informacja w załączeniu).*)

   6. Szkolenia dotyczące programu SAPARD.

   Odnosząc się na zakończenie do pytania ˝z jakich dotychczas środków i w jakiej wysokości dezinformowano de facto polskich przedsiębiorców i producentów rolnych...˝ należy stwierdzić, że Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie czuje się odpowiedzialne, jak to określono w interpelacji za ˝dezinformację˝, ponieważ zawsze przekazywało rzetelne informacje na temat programu SAPARD i racjonalny termin jego realizacji.

   Oddzielną sprawą są szkolenia i seminaria organizowane przez firmy komercyjne, które w celu zachęcenia potencjalnych beneficjentów obiecywały więcej niż w danym momencie można było obiecywać z racji braku podstawowych aktów prawnych Unii Europejskiej odnoszących się do programu SAPARD.

   Wielu potencjalnych beneficjentów zgłaszało Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi tego typu sygnały, a programy, które oferowało zainteresowanym, wskazywały czasami na całkowite oderwanie ich od możliwości prawnych, jakie obowiązywały w danym momencie. W takich sytuacjach MRiRW mogło tylko sugerować, aby nie korzystać z takiej formy, jednak nie mogło zakazać prowadzenia tego typu działalności przez firmy konsultingowe.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Jacek Saryusz-Wolski

   Warszawa, dnia 31 maja 2000 r.