Odpowiedź ministra środowiska

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 4010

w sprawie negatywnego oddziaływania zbiornika retencyjnego ˝Jeziorsko˝ na sąsiadujące grunty rolne oraz zagrożenia życia mieszkańców w sytuacji awarii zbiornika

   Szanowny Panie Marszałku! W załączeniu przedstawiam panu marszałkowi, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, odpowiedź na interpelację pana posła Wojciecha Zarzyckiego w sprawie negatywnego oddziaływania zbiornika Jeziorsko na sąsiadujące grunty rolne oraz zagrożenia życia mieszkańców w sytuacji awarii zbiornika.

   W minionych latach na koszt b. Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w Poznaniu (inwestora oraz zarządcy zbiornika Jeziorsko), a od bieżącego roku - Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej, który przejął obowiązki b. ODGW, wykonano szeroki zakres robót melioracyjnych, usuwających lub zmniejszających ujemne oddziaływanie zbiornika. W szeregu wsi b. ODGW partycypowała w bardzo dużym stopniu w ich wodociągowaniu oraz budowie stacji uzdatniania wody. Ponadto wykonano naprawę budynków, w których stwierdzono uszkodzenia związane z eksploatacją zbiornika.

   Za udowodniony badaniami negatywny wpływ zbiornika na użytkowanie rolnicze przyległych terenów, powodujący zmniejszenie produkcji rolnej, wypłacane są odszkodowania. I tak:

   - w 1997 r. wypłacono 222 036 zł tytułem odszkodowań, a na wykup gruntów trwale podtopionych przeznaczono 148 116 zł,

   - w 1998 r. wypłacono 121 089 zł tytułem odszkodowań oraz wykupiono grunty za kwotę 30 422 zł,

   - w 1999 r. wypłacono 97 036 zł tytułem odszkodowań oraz wykupiono grunty za kwotę 127 511 zł.

   Po zakończeniu przedsięwzięcia inwestycyjnego rokrocznie przeznaczane są dla administratora środki na usuwanie ujemnych skutków piętrzenia, wydzielane z ogólnej puli środków na działalność bieżącą wszystkich RZGW. Środki te nie w pełni wystarczają na pokrycie potrzeb, co wynika z wieloletniego niedoinwestowania gospodarki wodnej.

   Pomimo trudności finansowych na bieżąco rozwiązywane są najważniejsze problemy wynikające z eksploatacji zbiornika Jeziorsko.

   Stosownie do decyzji wojewody łódzkiego w lutym bieżącego roku RZGW w Poznaniu przedłożył ˝Ocenę oddziaływania na środowisko eksploatowanego zbiornika wraz z budowlami i urządzeniami z nim związanymi˝, opracowaną zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami.

   Jednocześnie nadmienić należy, że nadal prowadzone są badania hydrogeologiczne przez Instytut Geologii - Zakład Hydrogeologii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu, dotyczące doprecyzowania zasięgu oddziaływania zbiornika (opracowanie wyników: czerwiec br.).

   Obiekty hydrotechniczne zbiornika, zgodnie z obowiązującymi przepisami, należą do I klasy ważności. Wyposażone są w pełen zakres urządzeń kontrolno-pomiarowych, obserwowanych systemem ciągłym przez obsługę zbiornika. Zapora czołowa dodatkowo wyposażona jest w system monitoringu automatycznego, podłączonego do centralnego komputera i systemu alarmowego. Odkształcenia mierzone są dwa razy w roku przez specjalistyczną jednostkę geodezyjną. Niezależnie od powyższego obiekty zbiornika podlegają corocznej analizie Ośrodka Technicznej Kontroli Zapór Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Warszawie.

   Wszystkie obiekty hydrotechniczne zbiornika są eksploatowane zgodnie z pozwoleniem wodnoprawnym i aktualną, zatwierdzoną przez wojewodę łódzkiego ˝Instrukcją eksploatacji˝, a gospodarka wodna zbiornika prowadzona jest również stosownie do właściwej ˝Instrukcji...˝.

   RZGW w Poznaniu w 1999 r. rozpoczął działania przygotowawcze do zainstalowania na jazie automatycznego elektronicznego systemu alarmowo-obserwacyjnego dla zdalnej kontroli obecności osób próbujących wkroczyć bez upoważnienia na teren urządzeń napędowych i maszynowni jazu.

   W latach 1993 i 1996 został wykonany zmodyfikowany ˝Operat użytkowania zbiornika Jeziorsko w okresie zagrożenia˝ w zakresie ewentualnej awarii (katastrofy) zapory czołowej zbiornika dla 5 różnych scenariuszy, uwzględniający nowe wytyczne w tym zakresie oraz uwagi ówczesnych wojewódzkich komitetów przeciwpowodziowych w Koninie i Sieradzu.

   Erozja koryta rzeki Warty poniżej przekroju piętrzenia jest zjawiskiem normalnym towarzyszącym zbiornikom retencyjnym z uwagi na zmiany reżimu hydrologicznego i modyfikacje naturalnych procesów hydraulicznych. Procesy erozyjne są na bieżąco analizowane przez Katedrę Budownictwa Wodnego Akademii Rolniczej w Poznaniu, na zlecenie RZGW.

   Można stwierdzić, że w wyniku budowy zbiornika począwszy od 1986 r. nastąpiło obniżenie dna rzeki na odcinku ok. 17 km poniżej zapory na głębokość 1,5-0,3 m. Nie jest to równoznaczne z trwałym obniżeniem zwierciadła wody w rzece, ponieważ w okresach niżówek prowadzona jest alimentacja przepływów wodą zgromadzoną w zbiorniku w okresie wezbrań. Niskie stany poniżej zapory są podniesione o ok. 40 cm w stosunku do sytuacji sprzed spiętrzenia.

   RZGW w Poznaniu obecnie analizuje celowość budowy progu stabilizującego poniżej zapory. Jeśli odpowiednie badania wykażą niezbędność budowy progu, zostanie on zrealizowany w ramach planu inwestycyjnego resortu środowiska w zakresie gospodarki wodnej.

   Reasumując, zbiornik jest zabezpieczony przed hipotetyczną awarią w pełnym dostępnym zakresie, a jego administrator spełnia uzasadnione postulaty dotyczące usuwania ujemnych skutków piętrzenia w miarę posiadanych środków i możliwości realizacyjnych.

   Z poważaniem

   Minister

   Antoni Tokarczuk

   Warszawa, dnia 26 czerwca 2000 r.