Odpowiedź ministra obrony narodowej

na interpelację nr 4027

w sprawie możliwości odbycia służby wojskowej przez młodych rolników w brygadach obrony terytorialnej

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Seweryna Kaczmarka w sprawie możliwości odbycia służby wojskowej przez młodych rolników w brygadach obrony terytorialnej (4027), uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.

   Problematyka udzielania poborowym odroczeń zasadniczej służby wojskowej uregulowana jest przepisami art. 39-42 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (DzU nr 50, poz. 500). W związku z tym dokonanie ewentualnej nowelizacji zasad w ww. sprawie wymagałoby przede wszystkim zmian w ustawie o powszechnym obowiązku obrony RP.

   Należy jednak zwrócić uwagę, że zmiana powyższej ustawy, dokonana w dniu 7 maja 1999 r., zniosła odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na prowadzenie gospodarstwa rolnego oraz z tytułu bycia tzw. jedynym żywicielem rodziny. Odstąpienie od tych odroczeń podyktowane zostało zasadą przestrzegania równości w zakresie spełniania powszechnego obowiązku służby wojskowej przez wszystkich obywateli. W tym przypadku przyjęto założenie, że wykonywanie jakiegokolwiek zawodu nie powinno stanowić tytułu do odroczenia służby wojskowej, w tym również ze względu na prowadzenie gospodarstwa rolnego. Uprzywilejowanie poborowych - rolników prowadziłoby w konsekwencji do naruszenia zasady powszechności spełnienia obowiązku służby wojskowej, gdyż z przywileju odroczenia służby wojskowej (a de facto przywileju jej nieodbycia) nie korzystają inne grupy zawodowe.

   Argumentacja ta spotkała się ze zrozumieniem posłów, którzy w swych wypowiedziach podczas dyskusji oraz głosowania optowali za przyjęciem ustawy, która urzeczywistnia postanowienia art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

   Ponadto informuję, że obowiązujący od dnia 1 lipca 1999 r. przepis art. 39 ust. 3 przedmiotowej ustawy wprowadził nowy tytuł odroczeniowy ˝ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego˝. Zgodnie z nim prowadzenie gospodarstwa rolnego, ale nie tylko, bo także i innej działalności gospodarczej, również może być traktowane jako ważna sprawa osobista lub rodzinna i stanowić przesłankę do udzielenia odroczenia. Decyzję w tym przedmiocie podejmuje wojskowy komendant uzupełnień na wniosek zainteresowanego poborowego. Zaznaczyć należy, że jest to odroczenie jednorazowe, udzielane na okres od 3 do 12 miesięcy, a ponadto nie można go udzielić, jeżeli spowodowałoby to nieodbycie zasadniczej służby wojskowej.

   Nie bez wpływu na przyjęcie powyższych rozwiązań był fakt, że skrócenie zasadniczej służby wojskowej do 12 miesięcy spowodowało zwiększone potrzeby na poborowych powoływanych do tej służby oraz trudności w pozyskaniu niezbędnej ilości poborowych dla zaspokojenia potrzeb osobowych jednostek wojskowych.

   Pragnę poinformować pana marszałka, że dostrzegając trudną sytuację poborowych, którzy korzystali z odroczenia zasadniczej służby wojskowej z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu wejścia w życie znowelizowanych zasad udzielania odroczeń (tj. w dniu 1 lipca 1999 r.) i spełnialiby obecnie warunki do kontynuowania takiego odroczenia, Ministerstwo Obrony Narodowej określiło następujący tryb postępowania wojskowych komendantów uzupełnień wobec tej grupy poborowych:

   - informować poborowych o możliwości uzyskania odroczenia w trybie art. 39 ust. 3 przedmiotowej ustawy i w miarę możliwości udzielać odroczeń poborowym, którzy w 1999 r. korzystali z tego tytułu, oczywiście jeśli nadal prowadzą gospodarstwo rolne i wystąpią o to odroczenie;

   - rozpatrywać każdy przypadek w trybie indywidualnym i w miarę potrzeby zasięgać opinii właściwych wójtów (burmistrzów), którzy najlepiej znają sytuacje poborowych - rolników;

   - w przypadku powoływania kierować się zasadą terytorialności, tzn. powoływać do odbycia zasadniczej służby wojskowej w jednostkach wojskowych stacjonujących najbliżej miejsca ich zamieszkania;

   - w stosunku do poborowych urodzonych w 1976 i 1977 r. powołanie realizować jedynie ostatecznie, zaś poborowych niepowołanych do odbycia zasadniczej służby wojskowej do 31 grudnia roku kalendarzowego, w którym ukończyli 24 lata życia, zgodnie z art. 46 ust. 1 przenosić do rezerwy bez odbycia takiej służby.

   Chciałbym w tym miejscu podkreślić, że przyjęte ustalenia i sposób postępowania w powyższej sprawie ma charakter czasowy i dotyczy wyłącznie omawianej grupy poborowych.

   Przechodząc do zgłoszonych przez pana posła Seweryna Kaczmarka propozycji rozwiązań w przedmiotowej sprawie, pragnę zauważyć, że w opinii Ministerstwa Obrony Narodowej wspomniana nowelizacja ustawy była w pełni zasadna, a powrót do przepisów obowiązujących uprzednio jest niecelowy i społecznie nieuzasadniony, chociażby z konieczności przestrzegania konstytucyjnej zasady równego traktowania obywateli względem obowiązków wobec państwa. Niemniej, doceniając wagę tego problemu, właściwe jednostki organizacyjne resortu obrony narodowej prowadzą prace analityczno-studyjne, które mają na celu wypracowanie zasad odbywania zasadniczej służby wojskowej w kilku okresach, w tym przez poborowych - rolników. Zgłoszona przez pana posła propozycja dotycząca powoływania tej grupy poborowych do jednostek obrony terytorialnej jest w pełni zasadna i będzie wzięta pod uwagę po przyjęciu koncepcji rozwoju OT.

   Z zaniepokojeniem przyjąłem wyrażoną przez pana posła Seweryna Kaczmarka opinię o nieuczciwości lekarzy orzekających w powiatowych komisjach lekarskich. W tej sytuacji, o ile pan poseł dysponuje sprawdzonymi informacjami, uważam za konieczne pilne powiadomienie przez pana posła prokuratury o popełnionych nadużyciach i przekazania posiadanych informacji terenowym organom administracji rządowej. Zgodnie bowiem z art. 26-28 i 37 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP bieżący nadzór nad przygotowaniem i przebiegiem poboru sprawują wojewodowie, a nadzór zwierzchni w tym zakresie sprawuje minister spraw wewnętrznych i administracji, chociaż nie mają oni wpływu na merytoryczne decyzje komisji.

   Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, pozwolę sobie wyrazić nadzieję, że pan marszałek uzna je za satysfakcjonujące.

   Łączę wyrazy szacunku

   Minister

   Bronisław Komorowski

   Warszawa, dnia 12 lipca 2000 r.