Odpowiedź ministra spraw wewnętrznych i administracji

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 4028

w sprawie braku przepisów wykonawczych określających zasady przeprowadzania waloryzacji przez Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację nr 4028 z dnia 23 maja 2000 r. posła na Sejm RP, pana Seweryna Kaczmarka w sprawie braku przepisów wykonawczych określających zasady przeprowadzenia waloryzacji przez Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, uprzejmie przedstawiam następujące wyjaśnienia.

   Od dnia 1 stycznia 1992 r. do zasad i terminów waloryzacji emerytur i rent policyjnych stosowało się przepisy dotyczące zasad i terminów określone dla zaopatrzenia emerytalnego pracowników i ich rodzin (art. 6 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym Milicji Obywatelskiej oraz ich rodzin (j.t.: DzU z 1983 r. nr 46, poz. 210 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 12 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. o rewaloryzacji emerytur i rent dla osób, które ukończyły 80 lat oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (DzU nr 92, poz. 540). Zatem Zakład Emerytalno-Rentowy MSW był zobowiązany stosować zasady waloryzacji określone dla ogółu emerytów, a nie tak, jak to miało miejsce w poprzednim okresie, odrębne zasady waloryzacji dla emerytów służb mundurowych.

   Waloryzacja emerytur i rent następowała co kwartał, o ile wskaźnik waloryzacji (będący stosunkiem wskaźnika wzrostu kwoty przeciętnego wynagrodzenia do kwoty takiego wynagrodzenia w kwartale, w którym ostatnio przeprowadzono waloryzację) wyniósł co najmniej 105% (art. 17 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw - DzU nr 104, poz. 450 ze zm.). Taki mechanizm waloryzacji z urzędu miał zapewnić utrzymanie poziomu emerytur i rent w odpowiedniej relacji do przeciętnego wynagrodzenia.

   Z uwagi na trudności budżetowe Sejm ustawą z dnia 15 lutego 1992 r. o zmianie niektórych ustaw dotyczących zatrudnienia oraz zaopatrzenia emerytalnego (DzU nr 21, poz. 84) postanowił, że pierwsza waloryzacja emerytur i rent w 1992 r. może nastąpić nie wcześniej niż w kwietniu 1992 r. (art. 7 cyt. ustawy). Wskutek tej zmiany nie doszło do waloryzacji rent i emerytur w pierwszym kwartale 1992 r., a dopiero w drugim, co było istotnym ograniczeniem uprawnień majątkowych emerytów i rencistów, nabytych z mocy art. 17 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw.

   Kolejne trudności budżetowe w 1992 r. spowodowały, że Sejm ustawą z dnia 5 czerwca 1992 r. zmieniającą ustawę o zmianie niektórych ustaw dotyczących zatrudnienia oraz zaopatrzenia emerytalnego (DzU nr 51, poz. 231) zdecydował, że druga (po kwietniowej) waloryzacja nastąpi dopiero z dniem 1 grudnia 1992 r. (art. 1 pkt 1 cyt. ustawy). Powyższe nowelizacje spowodowały, że w 1992 r. zamiast 4 ustawowych waloryzacji przewidziano tylko dwie (w kwietniu i grudniu) oraz dodatkowo podniesiono wskaźnik waloryzacji do 110%.

   W konsekwencji złożonego przez OPZZ wniosku zarzucającego niekonstytucyjność takich rozwiązań ustawowych, zmieniających mechanizmy waloryzacji, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 1993 r. (sygn. akt K. 14/92, OTK z 1993 r. nr 2, poz. 35) orzekł, że wprowadzone dwiema powyższymi nowelizacjami zmiany ogólnych zasad waloryzacji rent i emerytur naruszyły konstytucyjne zasady niedziałania prawa wstecz i ochrony praw nabytych. Wobec faktu, iż Sejm nie dokonał zmian w zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisach, prezes TK obwieszczeniem z dnia 1 czerwca 1994 r. (DzU nr 69, poz. 306) ogłosił o utracie mocy obowiązującej art. 7 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o zmianie niektórych ustaw dotyczących zatrudnienia oraz zaopatrzenia emerytalnego (DzU nr 21, poz. 84) w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1992 r. zmieniającej ustawę o zmianie niektórych ustaw dotyczących zatrudnienia oraz zaopatrzenia emerytalnego (DzU nr 51, poz. 231).

   Pragnę zaznaczyć, iż ani orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, ani obwieszczenie o utracie mocy obowiązującej cytowanych przepisów nie rodziło obowiązku wydania przepisów wykonawczych o waloryzacji emerytur i rent policyjnych, ponieważ w tym zakresie nadal obowiązywały przepisy przewidujące waloryzację z urzędu. Należności wynikające z niezaspokojonej w marcu 1992 r. waloryzacji zostały, na podstawie decyzji ówczesnego ministra spraw wewnętrznych, wypłacone wraz z odsetkami w 1996 r.

   W dniu 26 maja 1994 r. weszła w życie ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (DzU nr 53, poz. 214). Pierwotna treść art. 6, regulującego waloryzację emerytur i rent ˝mundurowych˝, przewidywała jej mechanizm powiązany ze wzrostem uposażeń funkcjonariuszy pozostających w służbie i zajmujących analogicznie zaszeregowane stanowiska.

   Waloryzacja miała być obligatoryjna i przeprowadzona nie rzadzej niż w ciągu trzech miesięcy od wprowadzenia obligatoryjnych zmian w uposażeniu funkcjonariuszy. Art. 6 ust. 3 obligował ministra spraw wewnętrznych do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad waloryzacji rent i emerytur w odniesieniu do służb będących w zakresie jego działania. Minister spraw wewnętrznych wykonał tę delegację, wydając w dniu 29 czerwca 1994 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad waloryzacji policyjnych emerytur i rent (DzU nr 79, poz. 366). Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA stosował zasady waloryzacji świadczeń określone w tych przepisach do dnia 31 grudnia 1998 r.

   Na mocy art. 160 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 162, poz. 1118 ze zm.), z dniem 1 stycznia 1999 r. uległ zmianie art. 6 ustawy z dnia 18 lutego o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Granicznej i Służby Więziennej oraz ich rodzin. Zgodnie z nowym jego brzmieniem, emerytury i renty (policyjne) podlegają waloryzacji na zasadach i w terminach przewidzianych w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Taka zmiana oznacza nie tylko utratę z mocy prawa powyżej cytowanego rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych, ale też brak konieczności wydawania w tym zakresie przez ministra spraw wewnętrznych i administracji jakichkolwiek aktów wykonawczych, gdyż mechanizm waloryzacji określony w art. 88-94 ustawy o emeryturach i rentach z FUS zakłada zmianę wysokości świadczeń powiązaną ze wzrostem cen towarów i usług konsumpcyjnych.

   W przypadku gdy wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych wynosi co najmniej 110%, emerytury i renty waloryzuje się dwa razy w roku, od 1 marca i od 1 września. Natomiast jeżeli wskaźnik ten wynosi poniżej 110% - emerytury i renty waloryzuje się tylko raz w roku, od dnia 1 czerwca. Szczegółowy mechanizm waloryzacji określają art. 88-99 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i stosuje się go zarówno do emerytur i rent pracowniczych oraz emerytur i rent ˝mundurowych˝ naliczanych i wypłacanych przez Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA.

   Reasumując pragnę poinformować, że przedstawione powyżej przepisy nie przewidują uszczegółowienia w aktach wykonawczych niektórych kwestii związanych z waloryzacją, dlatego też minister spraw wewnętrznych i administracji nie podejmuje żadnych prac związanych z ich przygotowaniem i wydaniem. Problem kwestionowanej waloryzacji z 1992 r. został ostatecznie rozwiązany w 1996 r.

   Z poważaniem

   Minister

   Marek Biernacki

   Warszawa, dnia 21 czerwca 2000 r.