Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 4276

w sprawie regulacji prawnych w zakresie sekurytyzacji aktywów

   Szanowny Panie Marszałku! Przesyłam uprzejmie odpowiedź na interpelację pana posła Bogdana Lewandowskiego w sprawie regulacji prawnych dotyczących sekurytyzacji aktywów, przesłaną jako załącznik do pisma pana marszałka nr SPS-0202-4276/00.

   Zjawisko sekurytyzacji staje się w wysoko rozwiniętych państwach jednym z najważniejszych i najszybciej rozwijających się źródeł finansowania. Pierwsze transakcje sekurytyzacyjne są obecnie przeprowadzane w Europie Środkowej. Przewiduje się, że zakres tych czynności będzie znacząco wzrastał. W sposób szczególny powinno to dotyczyć procesu sekurytyzacji należności bankowych i przemysłowych, umożliwiającej zainteresowanym podmiotom jednorazowe pozyskanie środków finansowych w odpowiedniej wysokości, po relatywnie niskich kosztach pieniądza i procedur. Technikę tę wykorzystuje się zwykle tam, gdzie ograniczone lub zbyt kosztowne jest pozyskiwanie środków z rynku kredytowego.

   Minister finansów obserwuje pierwsze próby wykorzystywania tych technik przez podmioty działające na polskim rynku kapitałowym. Zebrany materiał wraz z danymi porównawczymi będzie stanowić przedmiot dalszych prac analitycznych.

   W odniesieniu do zgłoszonych przez pana posła uwag pragnę stwierdzić, co następuje:

   1. Przygotowywanie i wprowadzanie prawodawstwa dotyczącego instrumentów finansowych oraz regulacji dotyczących możliwości inwestowania w tego typu instrumenty stanowią delikatną materię legislacyjną. W odniesieniu do niej konieczne jest wypośrodkowanie pomiędzy tworzonymi możliwościami osiągania zysków przez zainteresowane podmioty oraz zachowania zasad bezpieczeństwa obrotu i instytucji rynku usług finansowych. W tym zakresie nadrzędnym interesem państwa jest zachowanie równowagi w ramach rynku. W szczególności oznacza to konieczność utrzymania na niezbędnym poziomie zabezpieczeń przed możliwością wystąpienia nierównowagi wynikającej z nazbyt szerokiego wykorzystywania poszczególnych, niekiedy cechujących się wysokim ryzykiem, instrumentów finansowych. W następstwie nazbyt ryzykowna rywalizacja konkurencji poszczególnych instytucji, przy niedoborze regulacji ostrożnościowych, może prowadzić do utraty zaufania klientów i następczego wystąpienia efektu domina, wprowadzającego stan wyjątkowo niekorzystny dla całego systemu finansowego państwa. W tym zakresie nieskuteczne okazałyby się regulacje mające zabezpieczać klientów poszczególnych instytucji finansowych przed powstaniem strat, które wykazują pełną przydatność w przypadkach wystąpienia kryzysów o ograniczonym zasięgu.

   2. Poruszone powyżej kwestie szczególne zastosowanie znajdują do poruszanych przez pana posła zagadnień sekurytyzacji aktywów i związanych z tą instytucją możliwości lokacyjnych otwartych funduszy emerytalnych. Podmioty te obracają środkami stanowiącymi sui generis aktywa o charakterze publicznym. Z uwagi na to, iż środki te są ostatecznie gwarantowane przez skarb państwa, muszą podlegać szczególnym regulacjom prawnym ograniczającym konstytucyjną zasadę wolności gospodarczej (art. 20 Konstytucji RP). Regulacje te (w tym również wskazane przez pana posła ograniczenia inwestycyjne) znajdują odzwierciedlenie w akcie o randze ustawy (ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, DzU nr 139, poz. 934, z późn. zm.), a uzasadnione są dyrektywą kierunkową w postaci dążenia państwa do zapewnienia wszystkim obywatelom prawa do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego (art. 67 Konstytucji RP). Drugi filar jako rozwiązanie o charakterze publicznym w tym zakresie jest jedynie formą realizacji tego prawa i jako taki ma na celu osiągnięcie celu o charakterze publicznym. Konstytucyjne przesłanki wprowadzenia szczególnej regulacji ograniczającej wolność prowadzenia działalności gospodarczej zostały więc w wymienionym przez pana posła przypadku wypełnione (vide art. 22 Konstytucji RP).

   3. Podobne uwagi należy odnieść do obserwacji poczynionych przez pana posła w odniesieniu do limitów inwestycyjnych określonych dla funduszy inwestycyjnych i innych instytucji finansowych funkcjonujących na zasadach rynkowych. Ich żywotny dla gospodarki krajowej charakter uzasadnia szczególną ostrożność przygotowywania i podejmowania jakichkolwiek działań legislacyjnych. Pragnę również zwrócić uwagę na fakt, iż wszystkie te instytucje (banki, zakłady ubezpieczeń, fundusze inwestycyjne) działają w otoczeniu mającym charakter rynków szczególnie reglamentowanych we wszystkich państwach europejskich. Jest to istotne również z punktu widzenia prac nad akcesją do Unii Europejskiej. Również regulacje dotyczące zasad inwestowania będą dostosowywane do prawodawstwa wspólnotowego. Intencją Ministerstwa Finansów jest, aby działające wg prawa polskiego instytucje nie miały warunków gorszych niż w państwach członkowskich UE tak, aby w pełni zachowana została ich zdolność konkurencyjna.

   4. Zjawisko sekurytyzacji jako sposób pozyskiwania aktywów przez podmioty rynkowe jest stosunkowo nowe na polskim rynku. Stwierdzenie to nie dotyczy bynajmniej istoty ekonomicznego mechanizmu zaciągania zobowiązań gwarantowanych wierzytelnościami, zaś jedynie rozwiniętej formy tego procesu w postaci angażującej regulacje dotyczące publicznego obrotu papierami wartościowymi.

   5. Wskazywana przez pana posła rola sekurytyzacji nie musi przynosić korzystnych efektów, choćby z uwagi na niedostatek kapitałów na polskim rynku. W tym zakresie nadal powstawać będzie konieczność zwracania się do zewnętrznych źródeł finansowania. Ekonomiczna efektywność emisji wskazanych papierów dłużnych pozostanie więc pod znakiem zapytania. Ograniczonej liczby przypadków emisji nie można więc interpretować jako wyniku nazbyt restrykcyjnych regulacji prawnych. Ministerstwo Finansów uznaje przydatność sekurytyzacji, z zainteresowaniem śledząc funkcjonowanie polskiego rynku papierów dłużnych. Dotychczasowe ograniczenia, mając charakter ostrożnościowy, znajdowały uzasadnienie m.in. w organizatorskim charakterze unormowań systemowych, jakie były wprowadzane w Polsce celem przyspieszonego w stosunku do stopnia rozwoju gospodarczego osiągnięcia wysokiego zaawansowania rozwojowego rynku usług finansowych. W miarę postępowania jego rozwoju były i są one stopniowo znoszone.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Krzysztof Janusz Ners

   Warszawa, dnia 24 lipca 2000 r.