Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 431

w sprawie waloryzacji rent rolniczych

   W związku ze złożoną w dniu 8 kwietnia 1998 r. interpelacją posła Zenona Kufla w sprawie wykonywania przez PZU na Życie SA zobowiązań z tytułu zawartych umów ubezpieczenia proszę o przyjęcie poniższej odpowiedzi.

   Długoterminowe ubezpieczenia jednostkowe na życie, renty płatne i renty odroczone wypłacane przez Powszechny Zakład Ubezpieczeń na Życie SA stanowią zobowiązania tego zakładu wynikające z umów zawieranych dobrowolnie przez strony umowy ubezpieczenia, tj. Państwowy Zakład Ubezpieczeń i osobę ubezpieczającego.

   Od 1961 r. PZU prowadził akwizycję jednostkowych ubezpieczeń rentowych. Fundusz ze zbioru składek lokowany był do końca lat 80-tych, zgodnie z zarządzeniem ministra finansów w sprawie zasad systemu finansowego PZU, w Narodowym Banku Polskim na rachunkach oprocentowanych jak dla jednostek gospodarki uspołecznionej, a więc oprocentowaniem niższym niż na rachunkach osobistych. Plan techniczny powyższego ubezpieczenia nie przewidywał zaistnienia tak wysokiej inflacji (1988 - 160,2%, 1989 - 351,1%, 1990 - 685,8%) W tym czasie oprocentowanie lokat PZU wynosiło odpowiednio: 1988 - 30%, 1989 - 66%, 1990 - 104%. Tak duża dysproporcja pomiędzy wskaźnikami inflacji a oprocentowaniem lokat spowodowała spadek realnej wartości tych lokat.

   W 1991 roku na podstawie rozporządzenia ministra finansów w sprawie trybu i zasad przekształcenia Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w spółkę akcyjną skarbu państwa oraz przejęcia przez tę spółkę zobowiązań z tytułu zawartych ubezpieczeń, Państwowy Zakład Ubezpieczeń przekształcony został w Powszechny Zakład Ubezpieczeń Spółka Akcyjna.

   Na mocy umowy z dnia 2 stycznia 1992 r., zawartej pomiędzy Powszechnym Zakładem Ubezpieczeń SA i Powszechnym Zakładem Ubezpieczeń na Życie SA, PZU na Życie SA przejął do obsługi cały portfel ubezpieczeń na życie Państwowego Zakładu Ubezpieczeń, w tym ubezpieczenia jednostkowe w wysokości:

   1 445 042 - długoterminowych ubezpieczeń jednostkowych na życie i zaopatrzenia dzieci,

   27 661 - rent płatnych,

   16 691 - rent odroczonych.

   Z tytułu przejmowanego portfela ubezpieczeń rentowych Powszechny Zakład Ubezpieczeń na Życie SA otrzymał od PZU SA kwotę lokat odpowiadającą wartości rezerwy matematycznej ustalonej na podstawie nominalnych sum ubezpieczenia wraz z urealnieniami tych sum dokonanymi przez PZU w ubiegłych latach. Wysokość rezerw matematycznych dla poszczególnych rodzajów przejętych ubezpieczeń wg stanu na dzień 31 grudnia 1991 r. wynosiła:

   51 078 173 zł - dla ubezpieczeń na życie,

   13 040 637 zł - dla rent płatnych,

   6 841 816 zł - dla rent odroczonych.

   70 960 816 zł - łącznie

   PZU SA nie otrzymał środków na ewentualne dalsze podwyżki rent, a tym bardziej na waloryzację wszystkich świadczeń do poziomu oczekiwanego przez posiadaczy polis. Dla złagodzenia skutków inflacji PZU SA, przed przekazaniem portfela do PZU na Życia SA, kilkakrotnie podwyższał wysokość wypłacanych świadczeń.

   PZU na Życie SA podejmował różnorodne kroki w celu zmniejszenia liczby ubezpieczeń. Od 1992 r. proponowano ubezpieczonym m.in. wykupy polis z niskimi sumami ubezpieczeń, co odbywało się w formie zwrotu urealnionych składek lub wykupów urealnionych sum (tzw. wykupy preferencyjne), wcześniejsze wypłaty świadczeń oraz wypłatę skapitalizowanych wartości rent odroczonych.

   Od 1994 r. PZU na Życie SA proponował także kapitałowe wartości rent płatnych, pochodzących z ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków młodzieży szkolnej. W wyniku tych działań oraz w związku z wypłatą świadczeń po upływie okresu ubezpieczenia, liczba polis na życie wyraźnie zmniejszyła się o 59,6% - z 1 445 042 do 584 113 polis (stan na 31 grudnia 1997 r.).

   Obowiązujący stan prawny nie przewidywał i nie przewiduje pokrycia zobowiązań PZU na Życie SA ze środków budżetu państwa, jak to ma miejsce w przypadku świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Powszechny Zakład Ubezpieczeń na Życie SA jest samodzielnym i samofinansującym się podmiotem gospodarczym, którego zobowiązania nie są gwarantowane przez skarb państwa, dlatego dalsze podwyższanie świadczeń jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wypracowania przeznaczonych na ten cel przez PZU na Życie SA zysków w odpowiedniej wysokości. Zasadniczo urealnienie ubezpieczeń jest formą przyznania udziału w zyskach zakładu ubezpieczeń wynikających z lepszego od założonego przebiegu danego rodzaju ubezpieczenia. Urealnienie jest wyrażane poprzez wzrost świadczenia gwarantowanego ubezpieczonemu.

   W przypadku ubezpieczeń tzw. starego portfela celem urealnień jest przede wszystkim przywrócenie realnej wartości świadczenia gwarantowanego przez zakład ubezpieczeń. Przyznane urealnienie jest zwiększeniem zobowiązania zakładu ubezpieczeń, a w związku z tym zakład ten zmuszony jest do stworzenia odpowiedniej rezerwy na ten cel. Rezerwa ta jest przeznaczona na pokrycie przyszłych zobowiązań - jest to rezerwa techniczno-ubezpieczeniowa.

   Prawo polskie nie rozróżnia sposobu powstania tego dodatkowego zobowiązania jako formy udziału w zysku lub w inny sposób - przykładowo dodatkowe urealnienie z utraty siły nabywczej polisy. Rezerwa ta jest tworzona z zysku brutto, a dokładniej utworzenie tej dodatkowej rezerwy zmniejsza zysk brutto zakładu ubezpieczeń. Nie jest to jedyna sytuacja, w której dochodzi do obniżenia zysku brutto. Innym przypadkiem, w którym występuje analogiczna sytuacja jest zawarcie nowego ubezpieczenia, ze względu na zwiększone koszty zawarcia i przyjęty sposób tworzenia rezerw wynikających np. z ostrożności. Rezerwa matematyczna nie jest tworzona ze składki za dane ubezpieczenie, ale z zysku brutto uzyskanego z innych ubezpieczeń.

   Sytuacja urealnienia ubezpieczeń tzw. starego portfela jest sytuacją wysoce specyficzną i nietypową z tego powodu, że działanie PZU na Życie SA prowadzi do obniżenia korzyści wynikających z prowadzenia działalności i jest ograniczone jedynie do tego jednego zakładu ubezpieczeń.

   Prowadzona przez PZU na Życie SA polityka nie narusza żadnego z przepisów obowiązującego prawa. Sposób wyznaczenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych na urealnione świadczenia niczym nie odbiega od zasad wyznaczenia rezerw na świadczenia podstawowe. Rezerwy są wyznaczane metodą prospektywną, zgodnie z nauką aktuarialną.

   W latach 1992-1997 PZU na Życie SA urealnił sumy ubezpieczeń jednostkowych: dla polis ubezpieczeń indywidualnych zawartych do roku 1988 łączna suma nominalna; dla polis, z których świadczenia wypłacane są w 1998 r. została zwiększona:

   - z 17 do 621 razy dla ubezpieczeń z miesięczną opłatą składek,

   - z 53 do 1242 razy dla ubezpieczeń ze składką jednorazową.

   W wyższym stopniu były urealniane renty. W zależności od taryfy (rodzaj renty) renty zostały urealnione od 42,6 do 2,780 razy.

   Od 1 stycznia 1997 r. Zarząd PZU na Życie SA wprowadził nowe zasady urealniania świadczeń z ubezpieczenia rent natychmiast płatnych. Dzięki tej zasadzie wypłacane renty, zwłaszcza te wykupione w latach 60-tych i 70-tych, uległy znacznemu podwyższeniu, co przybliżyło ich wysokość do realnej wartości zakupionych rent nominalnych w byłym PZU.

   Kwestia dotychczasowych waloryzacji świadczeń wynikających z umów ubezpieczeń na życie i rent odroczonych rozstrzygnięta została przez Sąd Najwyższy uchwałą 7 sędziów z dnia 10 kwietnia 1992 r., w której stwierdza się, że wysokość określonej w umowie renty miesięcznej (nominalnej renty odroczonej oraz natychmiast płatnej), a także nominalnej sumy ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci może być zmieniona na podstawie art. 3581 § 3 K.c. Przy czym ustawodawca dopuścił możliwość zmiany wysokości świadczenia, jeżeli będą spełnione następujące przesłanki:

   1) nastąpi istotna zmiana siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania,

   2) zmiana wysokości lub spełnienia świadczenia uwzględnia interes obu stron,

   3) zgodność z zasadami współżycia społecznego.

   Od 1995 r. Zarząd PZU na Życie SA przyjął praktykę ugodowego rozstrzygania sporów z klientami, dotyczących świadczeń z umów ˝starego portfela˝.

   Stosując zasady współżycia społecznego PZU na Życie SA rozpatruje wszystkie skierowane do spółki odwołania rentobiorców, badając ich sytuację materialną, stan zdrowia i wszelkie inne przesłanki do dodatkowej waloryzacji świadczeń. W ramach ugód pozasądowych ustalane są świadczenia rentowe w wysokości 146 zł miesięcznie, w zależności od wysokości wpłacanej składki i roku zawarcia umowy.

   Ugody z ubezpieczeń posagowych zawierane są głównie z ubezpieczeń zawartych do 1980 r. Świadczenia ustalane na podstawie ugód wypłacane są w średniej wysokości 1103 zł.

   Na zakończenie pragnę poinformować, iż dotychczasowe ustawy budżetowe nie przewidywały środków na waloryzację długoterminowych ubezpieczeń jednostkowych na życie, rent płatnych i rent odroczonych.

   Przekazując powyższą odpowiedź, mam nadzieję, że zostanie ona uznana za wyczerpującą.

   Podsekretarz stanu

   Rafał Zagórny

   Warszawa, dnia 24 kwietnia 1998 r.