Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Środowiska

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 4357

w sprawie działalności związków spółek wodnych

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pani poseł Marii Gajeckiej-Bożek, pragnę poinformować, że zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 24 października 1974 r. (DzU nr 38 z 1974 r., poz. 230) nikt nie może zostać członkiem spółki wodnej lub związku spółek wodnych z mocy samego prawa.

   Zgodnie z art. 110 ww. ustawy utworzenie spółki wodnej może nastąpić na mocy porozumienia zainteresowanych osób fizycznych oraz zakładów (w rozumieniu Prawa wodnego zakładem jest ten, kto korzysta z wody) albo na podstawie decyzji administracyjnej wydawanej przez starostę. Inne podmioty mogą zostać związane z działalnością spółki wodnej poprzez obowiązek świadczeń, na podstawie art. 115 ust. 2 omawianej regulacji. Artykuł ten stanowi bowiem, że właściciele nieruchomości, którzy nie należą do spółki wodnej, obowiązani są do uiszczania składek i ponoszenia innych świadczeń, jeżeli uzyskują korzyści z urządzeń wodnych objętych działalnością spółki lub przyczyniają się do zanieczyszczania wody, dla której ochrony spółka została utworzona.

   W art. 116 ustawy Prawo wodne wprowadzone zostało pojęcie związku spółek wodnych, jako podmiotów posiadających, tak jak spółki wodne, osobowość prawną. Zgodnie z art. 116 ust. 1 ustawy związki spółek wodnych mogą być tworzone do prowadzenia rachunkowości i innych czynności z zakresu administracji spółek wodnych oraz do wykonywania wspólnych zadań gospodarczych. Generalna zasada wyrażona w art. 116 ust. 3 ustawy stanowi, że w odniesieniu do związku spółek wodnych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące spółek wodnych. Wobec powyższego wyjaśnienia zawarte w poniższej odpowiedzi na interpelację dotyczą w odpowiednim zakresie również związków spółek wodnych.

   Nawiązując do kwestii zasadności ponoszonych obciążeń, pragnę zauważyć, że art. 115 ust. 1 rzeczonej ustawy zobowiązuje członków spółki wodnej (oraz odpowiednio związku spółek wodnych) do wnoszenia na jej rzecz składek i ponoszenia innych świadczeń niezbędnych do wykonywania statutowych zadań spółki.

   Zgodnie z wykładnią powyższych przepisów składki i inne świadczenia powinny mieć charakter niezbędny do wykonywania statutowych zadań spółki. Jeżeli powyższe obciążenia wykraczałyby poza te ramy, wówczas zasadny byłby zarzut niezgodności z przepisami prawa. Co więcej, zdanie drugie art. 115 ust. 1 wyraźnie wskazuje wysokość składek i innych świadczeń, które zgodnie z jego zapisem powinny być proporcjonalne do korzyści uzyskiwanych przez członka spółki.

   Wysokość składek i świadczeń ponoszonych przez członków spółki wodnej ustalana jest przez odpowiednie organy spółki. Wskazuje na to zapis zdania drugiego art. 117 ust. 2 ustawy, który mówi, że starosta ustala składki i świadczenia w sytuacji, gdy tego nie dokona sama spółka, oraz zapis art. 117 ust. 3 przypisujący wójtowi, burmistrzowi (prezydentowi miasta) powyższe uprawnienia w odniesieniu do spółek utworzonych dla prowadzenia działalności niewymagającej pozwolenia wodnoprawnego.

   Wysokość składek i świadczeń ponoszonych przez właścicieli nieruchomości, którzy nie należą do spółki wodnej, a którzy odnoszą korzyści z urządzeń wodnych objętych działalnością spółki lub przyczyniają się do zanieczyszczania wody, dla której ochrony spółka została utworzona, ustalana jest natomiast wyłącznie przez starostę. Do tego organu należy również stwierdzenie korzyści lub zanieczyszczenia wody, co jest podstawą do nałożenia obowiązku spełniania świadczeń.

   Przepisy omawianej ustawy nie są martwą literą prawa. Związki spółek wodnych oraz same spółki są tworzone i funkcjonują, realizując cele związane z zaopatrzeniem ludności w wodę, odprowadzaniem ścieków czy wykonaniem i utrzymaniem urządzeń melioracyjnych. Oprócz ww. działań związki spółek wodnych prowadzą obsługę finansowo-księgową zrzeszonych spółek, realizują przetargi na wykonawstwo prac związanych ze statutowymi celami działalności. Należy wspomnieć, że jednym z istotnych źródeł finansowania działalności spółek wodnych i ich związków są dotacje otrzymywane z budżetu państwa.

   W rządowym projekcie nowej ustawy Prawo wodne problematyce spółek wodnych poświęcono Dział VII zatytułowany ˝Spółki wodne i związki wałowe˝. Projekt zawiera przepisy, które w odróżnieniu od obowiązującego prawa mają charakter regulacji jasnej i kompletnej. Zgodnie z projektem utworzenie spółki może nastąpić w drodze porozumienia co najmniej trzech osób fizycznych lub prawnych. Projekt przewiduje także możliwość włączenia zakładu do spółki, jeżeli jest to uzasadnione celami, dla których spółka została utworzona. Włączenie następować będzie na podstawie decyzji starosty, podejmowanej na wniosek spółki wodnej bądź zainteresowanego zakładu, przy czym należy pamiętać, że ustawowa definicja zakładu oznacza podmioty korzystające z wód w ramach korzystania szczególnego albo wykonujące urządzenia wodne.

   Projekt ustawy Prawo wodne zachowuje także instytucję związków wodnych, proponując, aby spółki wodne mogły łączyć się w związki spółek wodnych. Projekt nie wprowadza odrębnych przepisów dotyczących związków spółek wodnych, utrzymując rozwiązanie obecne, tj. że w odniesieniu do związków spółek stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące spółek wodnych. Istotną zmianą jest jednakże zapis powierzający marszałkowi województwa funkcję organu zatwierdzającego statut związku spółek wodnych (statut spółki wodnej ma zatwierdzać starosta).

   Rozwiązania odnośnie do składek i ponoszenia innych świadczeń na rzecz spółki pozostają w zasadzie bez zmian, zachowując stare zasady. Podobnie jak to jest w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, osoby, które nie są członkami spółki wodnej, a które odnoszą korzyści z urządzeń spółki lub przyczyniają się do zanieczyszczania wody, dla której ochrony spółka została utworzona, obowiązane będą do ponoszenia świadczeń na rzecz spółki; wysokość i rodzaj tych świadczeń ustalać będzie starosta w drodze decyzji.

   Przedstawione wyżej zasady są całkowicie racjonalne i uzasadnione. Spółki wodne prowadzą działalność mającą charakter ogólnospołeczny. Celem spółek nie jest osiągnięcie zysku czy wymiernych korzyści materialnych, a jedynie zaspokojenie lokalnych potrzeb w zakresie melioracji, zaopatrzenia w wodę, ochrony wód przed zanieczyszczeniami czy ochrony przeciwpożarowej. Wskazane jest wspieranie tego rodzaju inicjatyw, co też zostało zastrzeżone w art. 111 ust. 2 obowiązującej ustawy, stanowiącym, że spółka wodna jest jednostką gospodarki uspołecznionej i korzysta z pomocy państwa. Kosztowność realizacji celów spółek wymaga również partycypacji podmiotów niebędących członkami spółki, a odnoszących korzyści z jej działalności. Korzyści takie mają często charakter materialny i są wymierne, np. w wielkości plonów zebranych z pól, na które oddziałują urządzenia melioracji wodnych będące własnością spółki. Są jednak korzyści, których sami zainteresowani nie dostrzegają, a które niewątpliwie pochodzą z działalności spółek wodnych (np. utrzymywanie urządzeń do wykorzystania wody do celów przeciwpożarowych). Podobnie jest w relacji państwo-obywatel: przeciętny człowiek nie zawsze dostrzega, że płacąc podatki zapewnia sobie korzyści, np. w postaci obrony czy bezpieczeństwa narodowego.

   Pragnę zauważyć, że inicjatywy społeczne w postaci spółek wodnych zasługują na wsparcie ze strony państwa. Dlatego też taka instytucja prawna została utrzymana w projekcie nowej ustawy Prawo wodne i mam nadzieję, że spotka się ze zrozumieniem całego społeczeństwa.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Janusz Radziejowski

   Warszawa, dnia 7 sierpnia 2000 r.