Odpowiedź ministra spraw wewnętrznych i administracji

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 4593

w sprawie decyzji wojewody mazowieckiego o usunięciu emblematu Krzyża Grunwaldu z Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji na 4593 posłanki na Sejm RP pani Izabelli Sierakowskiej w sprawie kampanii zmierzającej do usunięcia emblematu Krzyża Grunwaldu z kraty zdobiącej warszawski Grób Nieznanego Żołnierza, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów oraz w porozumieniu z ministrem kultury i dziedzictwa narodowego, przedkładam poniższe wyjaśnienia.

   Inicjatywę dokonania zmian w obrębie Grobu Nieznanego Żołnierza podjęły środowiska kombatanckie na posiedzeniu zorganizowanym przez Radę Pamięci Walk i Męczeństwa 26 maja 1999 r. W spotkaniu wzięli udział m.in. przedstawiciele Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, największej organizacji kombatanckiej skupiającej żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego, Związku Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych, Stowarzyszenia Społeczno-Kombatanckiego Wolność i Niezawisłość oraz Związku Młodocianych Więźniów Politycznych ˝Jaworzniacy˝.

   Środowisko kombatanckie wnosiło o uzupełnienie Grobu Nieznanego Żołnierza o jedną tablicę upamiętniającą walkę zbrojną podziemia niepodległościowego po 1944 r. oraz pozostawienie, zgodnie z wystrojem Grobu Nieznanego Żołnierza z 1925 r., wizerunku jedynie dwóch odznaczeń, tj. Krzyża Virtuti Militari i Krzyża Walecznych, nadawanych za wybitne zasługi na polu walki, niezależnie od formacji zbrojnej i koniunktury politycznej. Na posiedzeniu byli obecni przedstawiciele Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwa Obrony Narodowej oraz prezydenta miasta stołecznego Warszawy. Celem spotkania było wypracowanie wspólnego stanowiska, które miało zamknąć dyskusje na temat wystroju Grobu Nieznanego Żołnierza, co było tym bardziej uzasadnione, że duża część środowisk kombatanckich wysuwała żądania umieszczenia tamże ważnych dla nich symboli, m.in. Krzyża Niepodległości, Krzyża Armii Krajowej i innych.

   Wszelkie decyzje w tej sprawie zostały podjęte zgodnie z prawem, przy pełnej wiedzy opinii publicznej oraz z uwzględnieniem wyników konsultacji z Ministerstwem Obrony Narodowej, dowództwami rodzajów sił zbrojnych, muzeami wojskowymi, a przede wszystkim z Komisją do Spraw Symboliki Wojskowej przy podsekretarzu stanu do spraw społecznych i parlamentarnych MON. Opinię przedstawiła także Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Wszystkie podjęte działania są udokumentowane. Ma to dla sprawy bardzo duże znaczenie, albowiem okoliczności ustanowienia Krzyża Grunwaldu przez kierownictwo Gwardii Ludowej w 1943 r., a także umieszczenia Krzyża Grunwaldu na samym Grobie Nieznanego Żołnierza nie miały nic wspólnego z prawem i nie uwzględniono żadnych opinii środowiskowych.

   Pragnę przypomnieć, że po zakończeniu II wojny światowej w listopadzie 1945 r. marszałek Ludowego Wojska Polskiego Michał Rola-Żymierski wydał polecenie opracowania projektu odbudowy Grobu Nieznanego Żołnierza. Polecenie zostało szybko wykonane i bez jakichkolwiek konsultacji społecznych, wprowadzono szereg zmian w wystroju Grobu, umieszczając m.in. centralnie Krzyż Grunwaldu pomiędzy Krzyżem Virtuti Militari (z którego usunięto rok 1792 oraz koronę orła) a Krzyżem Walecznych (zmieniając na nim rok 1920 - symbolizujący zwycięstwo nad wojskami sowieckimi w Bitwie Warszawskiej, na rok 1918). Ponadto w kolumnach Grobu wmurowano nowe tablice, z których pierwsza poświęcona była udziałowi polskich komunistów w wojnie domowej w Hiszpanii, a także wojnie obronnej 1939 r., co miało sugerować ich równorzędne znaczenie. Aktualne korekty w wystroju Grobu Nieznanego Żołnierza należy więc traktować przede wszystkim jako element przywracania prawa (tym bardziej że Krzyż Grunwaldu nie jest zaliczony do odznaczeń państwowych) oraz spełnienie postulatów i oczekiwań wielu środowisk kombatanckich z kraju i zagranicy. Te zmiany są również wyrazem szacunku i czci dla tradycji Polski niepodległej, a przede wszystkim dla cnót państwa polskiego od czasów najdawniejszych aż do tragicznych lat pięćdziesiątych.

   Podzielam opinię wszystkich tych, którzy uważają, że w sprawie zmian symboliki Grobu Nieznanego Żołnierza należy zachować wyjątkową rozwagę. Dotyczy to szczególnie postulatów umieszczenia na Grobie Nieznanego Żołnierza Krzyża Niepodległości oraz Krzyża Armii Krajowej. Nie mniejszą rangę od Krzyża Grunwaldu mają także Krzyż Monte Cassino, Krzyż Partyzantów oraz Krzyż Ochotników 1920 r. Sądzę, że wszystkie odznaczenia symbolizujące czyn żołnierza polskiego powinny powiększyć wystrój Grobu Nieznanego Żołnierza po zakończeniu odbudowy historycznego Pałacu Saskiego.

   Uważam również, że decydującym kryterium przy umieszczaniu tych symboli powinna być nie tylko liczebność popierających projekty środowisk oraz ich zasługi dla ojczyzny, ale fakt, że nie obrażają one niczyich uczuć i nie burzą atmosfery najwyższego skupienia, szacunku dla chwalebnej historii oręża polskiego oraz pełnej powagi refleksji związanej z miejscem kultu narodowego.

   Z poważaniem

   Minister

   Marek Biernacki

   Warszawa, dnia 8 października 2000 r.