Odpowiedź podsekretarza stanu

w Ministerstwie Edukacji Narodowej

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 491

w sprawie odpłatności za studia dzienne

   Problem odpłatności za studia, czy też - jak formułują to niektórzy przedstawiciele środowisk akademickich - współpłatności studentów za studia, stał się ostatnio przedmiotem wielu dyskusji i wypowiedzi publicznych. Podstawą tych wypowiedzi jest m.in. cytowany przepis Konstytucji Rzeczypospolitej w art. 70 ust. 2, który brzmi: ˝Nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna. Ustawa może dopuścić świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publiczne szkoły wyższe za odpłatnością˝.

   Przepis ten stanowi jednoznacznie o bezpłatności kształcenia w szkołach publicznych, do których - w rozumieniu postanowień ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (DzU nr 65, poz. 385 z późn. zm.) - z pewnością należą państwowe szkoły wyższe.

   Potwierdzeniem sformułowania Konstytucji RP jest także przepis zawarty w art. 23 ust. 2 pkt 2 obowiązującej ustawy o szkolnictwie wyższym, który stanowi, iż uczelnia może uzyskiwać środki finansowe z opłat za zajęcia dydaktyczne, z wyłączeniem zajęć dydaktycznych na studiach dziennych, chyba że są powtarzane z powodu niezadowalających wyników w nauce. Innych przepisów, które dopuszczałyby pobieranie opłat za studia dzienne, ustawa o szkolnictwie wyższym nie zawiera.

   Na podstawie obowiązujących przepisów, bez dokonania ewentualnej odpowiedniej zmiany ustawy o szkolnictwie wyższym, nie można pobierać opłat od osób studiujących w systemie dziennym. Konstytucja RP wyraźnie bowiem stanowi, iż dopiero ustawa może dopuścić pobieranie opłat, i to jedynie za niektóre usługi edukacyjne.

   Określenie ˝niektóre usługi˝ jest bardzo niejednoznaczne i do czasu wyraźnego określenia w ustawie, jakie usługi edukacyjne można uznać za świadczone odpłatnie pobieranie opłat innych, niż przewiduje to obowiązująca ustawa o szkolnictwie wyższym, należy uznać za bezprawne.

   Wielokrotnie wypowiadałem się i podtrzymuję informacje zawarte w tych wypowiedziach, iż jestem za rozszerzeniem dostępu do studiów wyższych. W tym celu m.in. tworzy się system preferencyjnych kredytów, które umożliwią dostęp do studiów większej części populacji dziewiętnastolatków. O wszystkich zamierzeniach reformatorskich informuję zarówno władze szkół wyższych, środowiska naukowe, jak i Sejm RP. Trwają prace nad zmianą prawa o szkolnictwie wyższym, których zwieńczeniem będzie nowa ustawa o szkolnictwie.

   Pragnę jednocześnie zapewnić, iż żadna z propozycji ministra edukacji narodowej nie jest i nie będzie sprzeczna z postanowieniami Konstytucji RP. Nie dopuszczam takiej interpretacji jej postanowień, które mogłyby spowodować rozumienie określenia ˝niektóre˝, użytego w art. 70, jako ˝wszystkie˝.

   Podsekretarz stanu

   Jerzy Zdrada

   Warszawa, dnia 8 maja 1998 r.