Odpowiedź ministra zdrowia

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 4906

w sprawie honorowego krwiodawstwa

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację posła na Sejm RP pana Bogdana Lewandowskiego w sprawie honorowego krwiodawstwa, przekazaną przy piśmie z dnia 26 października br., znak: SPS-0202-4906/00, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie informuję:

   Działalność w zakresie pobierania, przetwarzania krwi, zaopatrywania w krew i jej preparaty zakładów opieki zdrowotnej prowadzi w Polsce 21 regionalnych centrów krwiodawstwa i krwiolecznictwa, którym podlega 329 oddziałów terenowych.

   Nadzór specjalistyczny nad działalnością tych placówek sprawuje Krajowe Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa, powiązane organizacyjnie z Instytutem Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie.

   Aktualnie placówki polskiej służby krwi działają zgodnie z obowiązującymi przepisami Rady Europy i Światowej Organizacji Zdrowia.

   W Polsce, tak jak na całym świecie, odchodzi się od pobierania krwi od krwiodawców w stacjonarnych punktach poboru, jakimi są w naszym kraju regionalne centra krwiodawstwa i ich oddziały terenowe - punkty krwiodawstwa, usytuowane najczęściej w szpitalach.

   Wprawdzie większość krwi w Polsce pobierana jest w oddziałach terenowych (około 70%), jednak wiele z nich to małe placówki pobierające niewielkie ilości krwi, które powinny być zastępowane sukcesywnie organizowanymi przez regionalne centra krwiodawstwa i krwiolecznictwa zespołami wyjazdowymi, pobierającymi krew w miejscu pracy, nauki lub w pobliżu miejsca zamieszkania.

   Doświadczenia zachodnioeuropejskie oraz amerykańskie wskazują, że ten system jest lepszy, bardziej ekonomiczny i gwarantue większą ˝zgłaszalność˝ krwiodawców niż system dotychczasowy - statyczny, wymagający dojazdu dawcy krwi do miejsca jej pobierania.

   Wprowadzenie w życie od 1 stycznia 1999 r. nowej ustawy o publicznej służbie krwi (DzU nr 106, poz. 681) spowodowało, że regionalne centra krwiodawstwa i krwiolecznictwa (dawniej wojewódzkie stacje krwiodawstwa) sukcesywnie - w miarę nabywania odpowiednich środków transportu - wprowadzają nowe zasady pracy i w coraz większym stopniu pobierają krew poprzez tzw. zespoły wyjazdowe.

   Ponadto w małych oddziałach terenowych, pobierających mało krwi i niemających perspektyw rozwojowych, nie ma żadnego uzasadnienia, by instalować drogie, importowane urządzenia. Rozwój immunohematologii, związany z koniecznością zakupów drogich, sprowadzonych z zagranicy urządzeń oraz surowic, gwarantujących odpowiedni poziom badań konsultacyjnych, wykonywanych dla chorych leczonych w szpitalach, również przemawia za koniecznością centralizowania, a nie rozpraszania i tak skromnych sił i środków. W tej sytuacji utrzymywanie oddziałów pobierających mało krwi i nierokujących uzyskania lepszych wyników nie wydaje się uzasadniony.

   Warto podkreślić, że stosowanie od dziewięciu lat pobierania krwi do pojemników z tworzyw sztucznych umożliwiło realizację podstawowej zasady współczesnego krwiodawstwa, która polega na bezpiecznym uzyskaniu z jednego pobrania krwi trzech jej składników: koncentratu krwinek czerwonych (KKcz), krwinek płytkowych (KKP) i osocza. Tym samym możliwe stało się wprowadzenie racjonalnych metod współczesnego krwiolecznictwa, tzn. leczenia składnikami krwi zamiast stosowanego uprzednio szeroko przetaczania pełnej krwi.

   Stosowanym powszechnie i dobrym wskaźnikiem pozwalającym ocenić działalność służby krwi i możliwość zaopatrzenia szpitali w krew i jej preparaty jest liczba donacji (pobrań) krwi i osocza na 1000 mieszkańców w ciągu roku.

   W 1999 r. w Polsce wskaźnik ten wynosił 26 donacji na 1000 mieszkańców. Utrzymuje się on na podobnym poziomie od pięciu lat.

   Liczba czynnych krwiodawców również nie uległa większym zmianom w ciągu ostatnich lat. W 1999 r. oddało krew lub osocze 411 220 dawców, a w 1997 r. - 432 437. Dawcy honorowi stanowią ponad 98% (w 1999 r. 98,8%). Około 2% stanowią dawcy rzadkich grup krwi oraz dawcy, u których przed pobraniem krwi wykonuje się zabiegi uodpornienia lub inne zabiegi.

   Instytucją organizującą i kierującą rozwojem honorowego krwiodawstwa jest Polski Czerwony Krzyż, otrzymujący na ten cel odpowiednie środki z Ministerstwa Zdrowia. Wiele zarządów okręgowych PCK ma duże osiągnięcia w werbowaniu honorowych krwiodawców.

   Zgodnie z obowiązującą ustawą z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (DzU nr 106, poz. 681) honorowi krwiodawcy mają określone przywileje i uprawnienia.

   Zasłużonemu honorowemu dawcy krwi i honorowemu dawcy krwi przysługuje:

   1) zwolnienie od pracy w dniu, w którym oddaje krew i na czas okresowego badania lekarskiego,

   2) zwrot utraconego zarobku,

   3) zwrot kosztów przejazdu,

   4) posiłek regeneracyjny o wartości 4500 kalorii,

   5) dawcom rzadkich grup oraz uodpornionym przysługuje ekwiwalent pieniężny za pobraną krew i związane z tym zabiegi,

   6) odszkodowanie, jeśli w związku z zabiegiem pobierania krwi dawca doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.

   Zasłużonym honorowym dawcom krwi - kobietom, które oddały 5 litrów krwi, mężczyznom, którzy oddali 6 litrów krwi, przysługuje:

   1) tytuł ˝Zasłużony Honorowy Dawca Krwi˝ i odznaka honorowa,

   2) dawcom, którzy oddali 20 litrów krwi mogą być nadawane ordery i odznaczenia oraz odznaka ˝Honorowy Dawca Krwi - Zasłużony dla Zdrowia Narodu˝,

   3) uprawnienia do korzystania poza kolejnością z ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych i świadczeń aptek,

   4) w niektórych miastach zasłużeni dawcy mają prawo do bezpłatnego korzystania z miejskiej komunikacji,

   5) bezpłatne świadczenia zdrowotne publicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz zaopatrzenia w leki i artykuły medyczne na zasadach określonych w odpowiednich przepisach.

   Powyższe przywileje, wynikające z ustawy - wydaje się - nie są małe.

   Jednocześnie informuję, że zgodnie z art. 8 pkt 3 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi przygotowany został projekt rozporządzenia ministra zdrowia w sprawie wzoru oraz szczegółowych zasad i trybu nadawania odznaki ˝Honorowy Dawca Krwi - Zasłużony dla Zdrowia Narodu˝. Opracowanie tego aktu było uzależnione od uzgodnień m.in. z Polskim Czerwonym Krzyżem.

   W związku z tym, że prace legislacyjne nad projektem są aktualnie na końcowym etapie, przewiduje się, że podpisanie rozporządzenia nastąpi do końca bieżącego roku.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Grzegorz Opala

   Warszawa, dnia 11 grudnia 2000 r.