Odpowiedź podsekretarza stanu

w Ministerstwie Edukacji Narodowej

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 5266

w sprawie środków na finansowanie oświaty w 2001 r.

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Wiesława Walendziaka z dnia 5 grudnia br. w sprawie środków na finansowanie oświaty w 2001 r., uprzejmie proszę pana marszałka o przyjęcie poniższych informacji.

   Wstępne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego na 2001 r. naliczone zostały zgodnie z zasadami przyjętymi w projekcie rozporządzenia ministra edukacji narodowej w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej, określającymi sposób podziału projektowanej - łącznej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na 2001 r. dla poszczególnych gmin, powiatów i województw samorządowych. Zakres zadań oświatowych realizowany przez poszczególne JST, stanowiący podstawę do naliczenia wstępnej wysokości subwencji oświatowej na 2001 r., zwymiarowany został na podstawie danych wykazanych w sprawozdaniach statystycznych GUS za rok szkolny 1999/2000.

   Uprzejmie informuję pana marszałka, że wspomniany wyżej projekt rozporządzenia ministra edukacji narodowej wprowadza istotne zmiany naliczania w roku budżetowym 2001 części oświatowej subwencji ogólnej i tak:

   - utrzymano zasadę, że ˝pieniądz idzie za uczniem˝, co oznacza naliczanie subwencji na podstawie liczby uczniów uczęszczających do placówek prowadzonych bądź dotowanych przez poszczególne gminy, powiaty i województwa samorządowe. W celu doprecyzowania mierzenia skali zadań oświatowych i dostosowanych do nich wysokości subwencji projekt rozporządzenia uzależnia tę wysokość od liczby uczniów i wybranych grup szkół,

   - w projekcie rozporządzenia przyjęto, że wynikowa kwota subwencji na zadania szkolne na ucznia dla danej jednostki samorządu terytorialnego nie może być mniejsza niż 107% ani większa niż 115% kwoty subwencji na ucznia na zadania szkolne w roku bazowym. Kwota subwencji na zadania pozaszkolne dla powiatu i województwa samorządowego nie może być mniejsza niż 102% ani większa niż 115% analogicznej kwoty roku bazowego,

   - po raz pierwszy wprowadzono algorytmiczne naliczanie subwencji oświatowej dla tzw. biednych jednostek samorządu terytorialnego (otrzymujących subwencję wyrównawczą, w których dochód na 1 mieszkańca stanowi od 60% do 85% średniego dochodu na mieszkańca, oraz dla gmin, w których dochód na jednego mieszkańca stanowi 60% i mniej średniego dochodu na 1 mieszkańca w kraju),

   - wprowadzono również nowy sposób naliczania dodatku na dofinansowanie wydatków związanych u racjonalizacją sieci szkół. Dodatek jest umownie kalkulowany według liczby uczniów w szkołach o średniej liczbie uczniów w oddziale wynoszącej 18 i więcej na wsi oraz 24 i więcej uczniów w miastach poniżej 5000 mieszkańców. Efektem niżu demograficznego jest drastyczny spadek liczby uczniów powodujący konieczność zamykania szkół lub - tam, gdzie nie jest to możliwe ze względów społecznych - konieczność utrzymania małych szkół, które są bardzo kosztowne,

   - projekt rozporządzenia wprowadza nowe wagi dotyczące restrukturyzacji sieci szkolnej, które dostosowane są do liczby dzieci uprawnionych do dowożenia. Zgodnie z obowiązującymi przepisami dowożenie jest zadaniem własnym gminy. Środki na ten cel ujęte są w subwencji ogólnej. Zgodnie z art. 17 ust. 1-3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 1996 r. nr 67, poz. 329, z późn. zm.) obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci lub zwrot kosztu przejazdu środkami komunikacji publicznej dla dzieci, których droga z domu do szkoły przekracza 3 km w przypadku uczniów klas I-IV szkół podstawowych i 4 km w przypadku uczniów klas V i VI szkół podstawowych oraz uczniów gimnazjum. Proponowane wagi obejmują więc wyłącznie środki na dofinansowanie zwiększonych wydatków w zakresie dowozu uczniów do szkół, wynikających z racjonalizacji sieci szkolnej wymuszonej wdrażaną reformą systemu oświaty,

   - po raz pierwszy wprowadzona została waga na dofinansowanie wydatków związanych z awansem zawodowym nauczycieli. Wprowadzono nią preferencje właściwej proporcji nauczycieli mianowanych i dyplomowanych w ogólnej liczbie nauczycieli,

   - zgodnie z sugestiami wielu środowisk uwzględniono w projekcie algorytmu dzieci specjalnej troski, mając na uwadze sposób kształcenia, a przede wszystkim stopień i typ niepełnosprawności,

   - wiele problemów w 2000 r. wprowadziło finansowanie szkół przyszpitalnych i przysanatoryjnych. W celu doprecyzowania tej formy pracy oświatowo-wychowawczej zostały uwzględnione przy naliczaniu wstępnej kwoty subwencji oświatowej szkoły oraz zespoły pozalekcyjne i zajęcia wychowawcze organizowane w zakładach opieki zdrowotnej i zakładach lecznictwa uzdrowiskowego.

   Warto podkreślić, że użyte w projekcie algorytmu pojęcie ucznia przeliczeniowego oraz wartości wag odpowiadają średnim statystycznym, podczas gdy rzeczywiste zróżnicowanie jednostkowych kosztów pomiędzy szkołami, nawet pomiędzy szkołami tego samego typu w tej samej jednostce samorządu terytorialnego, jest ogromne i wynika z bardzo wielu szczegółowych przyczyn. Dlatego też finansowy standard podziału subwencji ustalony w rozporządzeniu nie może być rozumiany jako kwota, która przechodzi bezpośrednio z budżetu jednostki samorządu terytorialnego do szkoły. Kwota subwencji na ucznia przeliczeniowego stanowi finansowy standard A podziału subwencji i jest swoistym, kalkulacyjnym bonem oświatowym na ucznia dla jednostki samorządu terytorialnego.

   Kwoty ostateczne części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego naliczone zostaną ponownie:

   - po uchwaleniu przez parlament Rzeczypospolitej Polskiej ustawy budżetowej na 2001 r.,

   - na podstawie rozporządzenia ministra edukacji narodowej w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego,

   - na podstawie bazy danych statystycznych GUS na rok szkolny 2000/2001.

   Zgodnie z art. 40 pkt 4 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 (DzU z 1998 r. nr 150, poz. 983, z późn. zm.) o wysokości przyznanej ostatecznej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na 2001 r. jednostki samorządu terytorialnego poinformowane zostaną przez ministra finansów w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej.

   Uprzejmie pana marszałka informuję, że określony przez ministra finansów w sierpniu br. plan łącznego limitu dla wojewodów na 2001 r. na dofinansowanie inwestycji oświatowych prowadzonych przez jednostki samorządów terytorialnych wynosił 134 471 tys. zł, co stanowiło 105,82% analogicznego limitu w roku bieżącym. Limity na 2001 r. na wydatki majątkowe dla poszczególnych województw, przekazane przez MEN do Ministerstwa Finansów na etapie tworzenia projektu ustawy budżetowej na 2001 r., zostały określone w sposób następujący.

   Kwotę 7397 tys. zł, stanowiącą różnicę planowanego limitu na 2001 r. i limitu 2000 r. (tj. 134 471 tys. zł - 127 074 tys. zł = 7397 tys. zł), podzielono strukturą uzyskaną w wyniku podziału części środków z rezerw celowych nr 21 i 22 tegorocznego budżetu państwa, przeznaczonych na dofinansowanie inwestycji oświatowych w br. Do wysokości limitu z br. w poszczególnych województwach dodana została kwota uzyskana w wyniku strukturalnego podziału kwoty 7397 tys. zł.

   Pragnę podkreślić, że pierwotna struktura podziału omawianego limitu na br., zaproponowana przez Ministerstwo Edukacji Narodowej w trakcie prac nad projektem budżetu państwa na 2000 r., została oprotestowana przez wojewodę śląskiego za pośrednictwem kuratora oświaty. W wyniku tego protestu MEN zweryfikowało kryteria i zmieniło w sposób zasadniczy strukturę rozdziału limitu na wydatki majątkowe w oświacie w 2000 r. Struktura ta wraz z podanymi kryteriami została zaakceptowana przez wszystkich kuratorów oświaty. Kryteria do określenia struktury limitów inwestycyjnych w 2000 r. uwzględniały wysokość zgłoszonych nakładów niezbędnych do zakończenia realizowanych zadań inwestycyjnych, do budowy pierwszej sali gimnastycznej, do podniesienia standardu obiektów szkolnych, na likwidację bezpośrednich zagrożeń użytkowników, przy uwzględnieniu liczby uczniów i wychowanków w poszczególnych województwach. Właśnie z tego powodu podstawą określenia limitu na 2001 r. na dofinansowanie inwestycji oświatowych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego była struktura roku bieżącego.

   Środki z rezerw celowych tegorocznego budżetu państwa przeznaczone na dofinansowanie inwestycji oświatowych były rozdzielane na podstawie opracowanego w MEN programu, zatwierdzonego przez Kolegium MEN po ponad miesięcznych konsultacjach z przedstawicielami parlamentu, Ministerstwa Finansów, kuratorów oświaty i samorządów. Sam program oraz kryteria w nim zawarte, umożliwiające samorządom dostęp do środków budżetu państwa, uzyskały w trakcie konsultacji pozytywną opinię, a przez samorządy zostały przyjęte z zadowoleniem. Zgłaszane w trakcie konsultacji uwagi kuratorów były w dużym stopniu uwzględnione w omawianym programie. Końcowa wysokość limitu z rezerw celowych dla woj. warmińsko-mazurskiego decyzją ministra edukacji narodowej została zwiększona o kwotę 1 mln zł z dwóch powodów:

   a) wcześniejszego nieuregulowania w tym województwie zobowiązań wobec gmin wynikających z podpisanych przez kuratora porozumień o współfinansowaniu budowy szkół (problem dotyczył również 3 innych województw, którym jednak nie zwiększono limitu),

   b) zobowiązania pana premiera o wsparciu finansowym budowy internatu Liceum Ogólnokształcącego z ukraińskim językiem nauczania w Górowie Iławeckim w związku z uszkodzeniem budynku tymczasowego internatu w trakcie powodzi, która miała miejsce w tym mieście w lutym br.

   Uprzejmie pana marszałka informuję, że od 1994 r. przyznawany przez Ministerstwo Finansów limit inwestycyjny dla oświaty wynosił zaledwie kilkanaście procent w stosunku do zgłaszanych potrzeb. Najbardziej dramatyczny w tym względnie był 1999 r., na który przyznano zaledwie 20% nakładów z 1998 r., nie ujmując jednocześnie w rezerwach celowych budżetu państwa środków, które mogłyby być przeznaczone na dofinansowanie budowy szkół. Również na 2001 r. przyznano zaledwie 7% kwoty wnioskowanej przez wojewodów na etapie tworzenia planu budżetu 2001 r. Problem zbyt niskich nakładów budżetu państwa na dofinansowanie inwestycji oświatowych był wielokrotnie przez MEN zgłaszany ministrowi finansów, nie przyniosło to jednak oczekiwanej poprawy.

   Zawarte w programie kryteria oraz opracowane na ich podstawie wojewódzkie wykazy poszczególnych zadań zgłoszonych przez wojewodów do dofinansowania pozwoliły na opracowanie w MEN - wg wzoru również zawartego w programie - krajowego wykazu zadań, który w końcowej fazie prac był pomocny do określenia limitu finansowego w ramach każdej rezerwy celowej dla poszczególnego województwa. Otrzymana w wyniku obliczeń struktura podziału rezerw celowych jest zatem parametrem określającym końcowy udział poszczególnych województw w łącznej wysokości środków skierowanych z rezerw celowych budżetu państwa na dofinansowanie inwestycji oświatowych.

   Przyjęcie struktury rozdziału inwestycyjnych rezerw celowych jako parametru zwiększającego tegoroczny limit każdego z województw pozwoliło na zachowanie zaakceptowanej przez kuratorów oświaty struktury podziału limitu podstawowego i zaktualizowanie jej zmianami zachodzącymi w sieci szkolnej w wyniku jej racjonalizacji związanej z wdrożoną reformą oświaty. Cechą pozytywną zatwierdzonego podziału limitu na dofinansowanie inwestycji oświatowych jest uwzględnienie dynamiki zmian zachodzących w poszczególnych regionach kraju w zakresie budowy obiektów oświatowych oraz wzrost limitów we wszystkich województwach w stosunku do wysokości analogicznych limitów br. Cechą negatywną jest fakt, że poszczególne województwa mają różny procent wzrostu limitu na 2001 r. w stosunku do br. - od 2,62% w woj. dolnośląskim do 14,82% w woj. warmińsko-mazurskim.

   Ponadto uprzejmie pana marszałka informuję, że zgodnie z rozporządzeniem ministra finansów z dnia 18 lipca 2000 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów (DzU nr 59, poz. 688) projekt ustawy budżetowej na 2001 r. opracowano z uwzględnieniem nowej klasyfikacji budżetowej, co związane jest z istotnymi zmianami zakresu podmiotowego wydatków w dziedzinie oświaty. Z dotychczasowego działu: Oświata i wychowanie wyłączono zadania i placówki wychowawcze, klasyfikując wydatki w tym zakresie do nowego działu: Edukacyjna opieka wychowawcza. Do działu: Oświata i wychowanie włączono natomiast zadania oświatowe dotychczas finansowane w ramach działów: Wymiar sprawiedliwości i prokuratura oraz Obrona narodowa, a także urzędy kuratorów oświaty zaliczane dotąd do działu: Administracja państwowa. Z tego względu limit na wydatki majątkowe w budżetach wojewodów, obejmujący inwestycje oświatowe występujące w nowych działach klasyfikacji budżetowej, w projekcie ustawy budżetowej na 2001 r. wynosi 135 268 tys. zł.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Lech Sprawka

   Warszawa, dnia 27 grudnia 2000 r.