Odpowiedź ministra spraw zagranicznych

na interpelację nr 660

w sprawie ratyfikacji konwencji Rady Europy

   W odpowiedzi na pismo nr KSM 01304-77-98 z dnia 3 czerwca 1998 r. w sprawie interpelacji posła Jerzego Jaskierni dotyczącej ratyfikacji konwencji Rady Europy uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   W swojej interpelacji skierowanej do ministra spraw zagranicznych pan poseł Jerzy Jaskiernia stawia następujące pytania:

   1. Co spowodowało zwolnienie tempa ratyfikacji przez RP konwencji Rady Europy?

   2. Jakie działania zamierza podjąć rząd w tym zakresie?

   3. Jakie zobowiązania, które podjęła RP z chwilą uzyskania członkostwa w Radzie Europy, nie zostały dotychczas zrealizowane?

   W związku z powyższym pragnę udzielić następującej odpowiedzi.

   Ad 1. Ministerstwo Spraw Zagranicznych przywiązuje wielką wagę do ratyfikacji konwencji Rady Europy, widząc w tym istotny czynnik sprzyjający tworzeniu demokratycznego państwa prawnego oraz współudziału Rzeczypospolitej Polskiej w budowaniu ogólnoeuropejskiej infrastruktury porządku prawnego i społecznego. Świadczy o tym dobitnie fakt, iż od chwili przystąpienia do Rady Europy (26 listopada 1991 r.) Polska związała się 54 konwencjami ze 168 konwencji przyjętych przez Radę. Dalsze 5 konwencji Polska podpisała, ale jeszcze nie ratyfikowała*). Polska jest także stroną 5 porozumień częściowych (na ogólną liczbę 12), a w 2 porozumieniach częściowych uczestniczy jako obserwator.

   Pod względem ilości ratyfikowanych konwencji Polska zajmuje pierwsze miejsce wśród państw, które uzyskały członkostwo Rady Europy po 1989 r. (przykładowo Republika Czeska ratyfikowała 43 konwencje, Republika Węgierska - 45, Republika Słowacka - 48 konwencji). Jest to duży sukces i świadectwo ogromnej pracy włożonej przez Rzeczpospolitą Polską w dostosowanie ustawodawstwa krajowego do standardów europejskich. Dużym osiągnięciem było też ratyfikowanie przez Polskę, jako jedyne państwo dawnego bloku wschodniego, Europejskiej Karty Społecznej będącej jednym z podstawowych dokumentów Rady Europy, odpowiednikiem Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w sferze socjalnej.

   Zgodnie z danymi Sekretariatu Generalnego RE średnio na państwo członkowskie Rady Europy przypada 63 ratyfikowanych konwencji. Z tym jednak, że państwa takie, jak Niemcy, Francja, Szwecja, Norwegia, Dania, Wielka Brytania czy Włochy, których członkostwo w Radzie Europy trwa już kilkadziesiąt lat, ratyfikowały po około 100 konwencji.

   Oceniając powyższe dane, należy wziąć pod uwagę, iż - jak wynika z przeprowadzonych przed paru laty prac analitycznych - związanie się przez Polskę niektórymi konwencjami Rady Europy nie jest obecnie możliwe ze względu na brak odpowiednich środków finansowych niezbędnych dla ich realizacji bądź jest nieuzasadnione z uwagi na to, że regulują one np. sferę zainteresowania ograniczonej liczby państw, przyjęte w nich uregulowania są już przestarzałe bądź też przedmiot jest bardziej kompleksowo i nowocześnie regulowany przez inne umowy wielostronne itp.

   Niezależnie od przedstawionego wyżej generalnie pozytywnego stanu ratyfikacji przez Polskę konwencji Rady Europy Ministerstwo Spraw Zagranicznych podziela troskę pana posła co do pewnego spowolnienia tempa ratyfikacji tych konwencji. Od początku 1997 r. do chwili obecnej ratyfikowano jedynie 6 konwencji, a podpisano jedną konwencję. Złożyło się na to kilka czynników, a mianowicie:

   - potrzeba przeprowadzenia pracochłonnych i czasochłonnych prac analitycznych i studyjnych związanych z konsekwencjami prawnymi, społecznymi i finansowymi związania się przez RP poszczególnymi konwencjami Rady Europy;

   - ograniczone możliwości ekonomiczne państwa;

   - spiętrzenie prac legislacyjnych związanych z realizacją programu reform państwa;

   - konieczność wypracowania nowych procedur związanych z wejściem w życie Konstytucji RP;

   - pogłębiający się brak odpowiednio wykwalifikowanej kadry pracowniczej w ministerstwach.

   Ad 2. Prowadzone są prace przygotowawcze związane z ratyfikacją szeregu nowych konwencji. Najbardziej zaawansowane są prace dotyczące konwencji, które Rzeczpospolita Polska już podpisała. Ministerstwo Spraw Zagranicznych dołoży starań, aby sfinalizowanie prac związanych z ratyfikacją tych konwencji nastąpiło jak najszybciej. W tym celu zwróci się po raz kolejny do ministrów, do kompetencji których należą sprawy regulowane przez te konwencje, o pilne przedłożenie wniosków w sprawie ratyfikacji omawianych konwencji.

   Niezależnie od podjęcia wyżej wspomnianych doraź- nych przedsięwzięć Ministerstwo Spraw Zagranicznych, dla nadania nowego impulsu procesowi wiązania się konwencjami RE, przeprowadzi ponowne szerokie konsultacje międzyresortowe, którymi objęte będą nie ratyfikowane dotąd konwencje Rady Europy w celu zajęcia przez właściwe ministerstwa stanowiska co do celowości podpisania i ratyfikowania poszczególnych konwencji. Chodzić będzie o wskazanie określonych priorytetów w tym zakresie wynikających z szeroko rozumianego interesu RP, w tym w szczególności potrzeby dostosowania naszego ustawodawstwa do standardów ustanowionych przez wspomniane konwencje, potrzeb wynikających z procesu akcesyjnego do UE, kształtowania właściwego obrazu Polski na arenie międzynarodowej itp.

   Rozważa się też szersze stosowanie w praktyce zasady, iż podpisanie konwencji nie musi zawsze oznaczać naszej pełnej gotowości do związania się daną konwencją (tak z punktu widzenia zgodności ustawodawstwa polskiego z postanowieniami konwencji, jak i możliwości finansowych jej realizacji), ale oznacza przede wszystkim generalną akceptację kierunków regulacji będącej przedmiotem danej konwencji oraz celów, jaki dana konwencja ma osiągnąć.

   Ad 3. Każde państwo ubiegające się o przystąpienie do Rady Europy musi spełnić określone warunki polityczne, by móc stać się pełnoprawnym członkiem tej organizacji. W głównej mierze chodzi tu o przestrzeganie podstawowych wspólnych wartości zawartych przede wszystkim w Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

   Dnia 2 października 1990 r. podczas 42 sesji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy odbyła się debata dotycząca przystąpienia Polski. W jej wyniku uchwalono opinię nr 154 zapowiadającą przystąpienie naszego kraju do Rady. W opinii podkreślono deklarację władz Polski o woli ratyfikacji, wkrótce po przystąpieniu do Rady Europy, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, jak również uznania prawa składania skarg indywidualnych do Komisji (zgodnie z art. 25 konwencji) oraz jurysdykcji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zgodnie z art. 46 Konwencji). Uznano, że Polska może i pragnie:

   - wypełniać postanowienia art. 3 statutu;

   - współpracować szczerze i efektywnie w realizacji celów Rady Europy określonych w rozdziale I Statutu RE, wypełniając tym samym formalne warunki przyjęcia określone w art. 4 statutu.

   Jednocześnie Zgromadzenie Parlamentarne zleciło Komitetowi Ministrów zaproszenie Polski do przystąpienia do organizacji natychmiast po przeprowadzeniu wolnych wyborów parlamentarnych. Odbyły się one w dniu 27 października 1991 r. Polska starannie wykonała przyjęte na siebie zobowiązania, poczynając od przystąpienia do statutu Rady Europy oraz ratyfikowania Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, co nastąpiło w dniu 26 lutego 1991 r., a kończąc na Europejskiej Karcie Społecznej ratyfikowanej w 1997 r. Przyjęcie do Rady nastąpiło zatem zgodnie z art. 4 statutu, bez konieczności wypełniania dodatkowych zobowiązań, które w późniejszym okresie zostały nałożone na nowo przyjmowane państwa Europy Środkowej i Wschodniej.

   Na koniec podkreślić należy, że przynależność do Rady Europy stawia przed państwami członkowskimi nowe zadania. Polska w miarę możliwości, w tym finansowych, stara się i będzie się starała je wypełniać.

   Minister

   Bronisław Geremek

   Warszawa, dnia 17 czerwca 1998 r.